Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः

tatra sa brāhmaṇo yāvadgaṃgātoyasamudbhavam | gaṃḍūṣaṃ kurute vaktre tāvacchuddho babhūva saḥ | udarādakhilaṃ toyaṃ niṣkrāṃtaṃ dvijasattamāḥ

ณที่นั้น พราหมณ์ผู้นั้นเพียงอมกัณฑูษะน้ำซึ่งกำเนิดจากพระคงคาไว้ในปาก ก็กลับบริสุทธิ์ในทันที โอ้ผู้ประเสริฐแห่งทวิชะ น้ำทั้งสิ้นที่อยู่ในท้องของเขาก็ไหลออกมา

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक) adverb of place
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
ब्राह्मणःthe brahmin
ब्राह्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यावत्as long as/until
यावत्:
Sambandha (Temporal limit/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (परिमाण/काल-सीमा सूचक) correl-relative particle ‘as long as/until’
गंगातोयसमुद्भवम्arisen from Gaṅgā-water
गंगातोयसमुद्भवम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (गङ्गायाः तोयात् समुद्भवम्) विशेषण (गण्डूषम्)
गण्डूषम्a mouthful (of water)
गण्डूषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगण्डूष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कुरुतेdoes/makes
कुरुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
वक्त्रेin the mouth
वक्त्रे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तावत्so long/then
तावत्:
Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय (तावद्-सम्बन्ध; परिमाण/काल) correl-relative particle ‘so long/then’
शुद्धःpure
शुद्धः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (सः)
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
उदरात्from the belly/stomach
उदरात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
अखिलम्entire/all
अखिलम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (तोयम्)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निष्क्रान्तम्gone out/expelled
निष्क्रान्तम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिस् + क्रम् (धातु) → निष्क्रान्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (तोयम्)
द्विजसत्तमाःO best of the twice-born
द्विजसत्तमाः:
Sambodhana/Addressed group (सम्बोधन-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् सत्तमाः)

Narrator (contextual; addressing ‘dvijasattamāḥ’)

Tirtha: Viṣṇupadī Gaṅgā

Type: ghat

Listener: dvijottamāḥ (addressed within narration)

Scene: At the riverbank, the brāhmaṇa takes a gāṇḍūṣa of Gaṅgā-water; a miraculous purification occurs instantly, depicted as dark impurities leaving the body and the figure becoming radiant.

V
Viṣṇupadī Gaṅgā
B
Brāhmaṇa
D
Dvijasattamas

FAQs

Contact with a supremely sanctifying tīrtha—received with faith—purifies swiftly, removing inner impurity as well as outer defilement.

Viṣṇupadī Gaṅgā at the described kṣetra, whose water is portrayed as uniquely purifying.

Gaṇḍūṣa/ācamana with Gaṅgā water is highlighted as a purificatory act.