Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

देवावताराश्च तथा चतुर्विंशतिसंख्यकाः । मासा मार्गशिराद्याश्च मासार्द्धाः पक्षसंज्ञकाः

devāvatārāśca tathā caturviṃśatisaṃkhyakāḥ | māsā mārgaśirādyāśca māsārddhāḥ pakṣasaṃjñakāḥ

ฉันนั้นแล อวตารอันเป็นทิพย์ก็นับได้ยี่สิบสี่ประการ เดือนทั้งหลายที่เริ่มด้วยมารคศีรษะ และกึ่งเดือนที่เรียกว่า “ปักษะ” ก็ถูกนับรวมไว้ในลำดับอันศักดิ์สิทธิ์นี้ด้วย

devāvatārāḥdivine incarnations
devāvatārāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva + avatāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—देवानाम् अवताराः
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
tathālikewise
tathā:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
caturviṃśati-saṃkhyakāḥnumbering twenty-four
caturviṃśati-saṃkhyakāḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootcaturviṃśati (संख्या) + saṃkhyaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—चतुर्विंशतिः संख्या यस्य/येषाम्
māsāḥmonths
māsāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
mārgaśirādyāḥbeginning with Mārgaśīrṣa
mārgaśirādyāḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootmārgaśiras (प्रातिपदिक) + ādya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—मार्गशीर्षः आदिः येषाम् (beginning with Mārgaśīrṣa)
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
māsārdhāḥhalf-months
māsārdhāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāsa + ardha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—मासस्य अर्धाः (half-months)
pakṣasaṃjñakāḥcalled ‘pakṣa’
pakṣasaṃjñakāḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootpakṣa (प्रातिपदिक) + saṃjñaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—पक्ष इति संज्ञा येषाम्

Brahmā (in Brahma–Nārada dialogue; implied by section context)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter frame)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: A didactic tableau: sages indicate a mandala of time—twelve months and bright/dark fortnights—encircling twenty-four divine forms, suggesting a sacred arithmetic of the cosmos.

M
Mārgaśīrṣa
P
Pakṣa (fortnight)
D
Devāvatāras

FAQs

Puranic dharma sanctifies cosmic order by mapping devotion onto structured cycles of time—months and fortnights become supports for worship.

The broader glorification belongs to Hāṭakeśvara-kṣetra within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, with emphasis on Śāligrāma devotion.

A calendrical approach to worship—reckoning devotional practice through months (māsa) and fortnights (pakṣa).