Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

अथ दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टः पितामहः । उवाच तत्र चागत्य गर्त्तामध्ये द्विजोत्तमाः

atha dīrgheṇa kālena tasya tuṣṭaḥ pitāmahaḥ | uvāca tatra cāgatya garttāmadhye dvijottamāḥ

กาลล่วงนานแล้ว ปิตามหะ (พระพรหม) ทรงพอพระทัยในเขา จึงเสด็จมายังที่นั้น และตรัส ณ กลางหลุม—โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์

अथthen
अथ:
Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरबोधक अव्यय (discourse particle)
दीर्घेणby a long
दीर्घेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘दीर्घ’ विशेषणं ‘कालेन’ सह
कालेनtime (after a long time)
कालेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√तुष् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
आगत्यhaving come
आगत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘आ-गम्’—‘having come’
गर्त्त-मध्येin the middle of the pit
गर्त्त-मध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगर्त्त + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष—‘गर्त्तस्य मध्ये’
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana/Addressed group (सम्बोधन/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘उत्तमाः द्विजाः’ इति कर्मधारय

Narrator (Purāṇic narrator; within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya context)

Type: kund

Listener: dvijottamāḥ (addressed audience within the frame)

Scene: Brahmā descends into or stands above a pit where the devotee remains; the scene centers on the moment of divine arrival and speech, with sages witnessing.

P
Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

Sustained austerity, when focused and steadfast, is portrayed as drawing divine grace and response.

The verse mentions a 'pit' setting but does not name a specific tīrtha in this excerpt.

Tapas is implied as the preceding discipline; no detailed rite is specified here.