Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

सूत उवाच । वृकोऽपि तत्समासाद्य राज्यं त्रैलोक्यसंभवम् । यदृच्छया जगत्सर्वं समाज्ञापयत्तदा

sūta uvāca | vṛko'pi tatsamāsādya rājyaṃ trailokyasaṃbhavam | yadṛcchayā jagatsarvaṃ samājñāpayattadā

สูตะกล่าวว่า: วฤกะเองก็ได้บรรลุอำนาจราชย์อันแผ่ไปทั่วสามโลกแล้ว จากนั้นตามใจตนจึงประกาศพระบัญชาแก่สรรพจักรวาล

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वृकःVṛka
वृकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अपि-अर्थ (also/even)
तत्that (state/thing)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समासाद्यhaving attained
समासाद्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद् (धातु) → समासाद्य (क्त्वान्त/ल्यप्)
Formअव्ययभावे क्त्वान्त (Gerund/Absolutive) — ‘having attained/approached’
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्रैलोक्यसंभवम्arising from/pertaining to the three worlds
त्रैलोक्यसंभवम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य + संभव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (त्रैलोक्ये संभवः)
यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Karana (Manner/करण)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘by chance’
जगत्the world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समाज्ञापयत्he commanded/ordered
समाज्ञापयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√ज्ञा (धातु) + णिच् → समाज्ञापयति; लङ्
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta-narrator)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya (implied)

Scene: Vṛka enthroned like Indra, with a three-tiered cosmic backdrop (heaven, earth, netherworld). Messengers carry proclamations to the quarters; devas appear displaced or subdued, emphasizing the unnatural inversion of order.

S
Sūta
V
Vṛka
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Sovereignty without restraint becomes tyranny; Purāṇic narrative uses such rule to highlight the necessity of dharma-guided governance.

The larger section is within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya (Nāgara Khaṇḍa), though this verse describes universal rule rather than a local rite.

None; it introduces narrative action and the speaker (Sūta).