Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

युधिष्ठिर उवाच । नरकाणां स्वरूपं च श्रुत्वा मे भयमागतम् । कथं मुक्तिर्भवेत्तेषां पापानामपि पार्थिव । व्रतैर्वा नियमैर्वापि होमैर्वा तीर्थसंश्रयैः

yudhiṣṭhira uvāca | narakāṇāṃ svarūpaṃ ca śrutvā me bhayamāgatam | kathaṃ muktirbhavetteṣāṃ pāpānāmapi pārthiva | vratairvā niyamairvāpi homairvā tīrthasaṃśrayaiḥ

ยุธิษฐิระกล่าวว่า: ครั้นได้ฟังสภาพแห่งนรกทั้งหลายแล้ว ความหวาดกลัวก็เกิดแก่ข้าพเจ้า โอ้พระราชา แม้ผู้มีบาปจะบรรลุโมกษะได้อย่างไร—ด้วยวรตะ ด้วยนียมะ ด้วยโหมะบูชาไฟ หรือด้วยการพึ่งพาตีรถะอันศักดิ์สิทธิ์?

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नरकाणाम्of the hells
नरकाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
स्वरूपम्nature; form
स्वरूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (genitive) एकवचन; (मम)
भयम्fear
भयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आगतम्has come; arisen
आगतम्:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भयम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
कथम्how?
कथम्:
Prashna (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रश्नवाचक adverb)
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवेत्may occur; may be
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन
पापानाम्of sinners; of the sinful
पापानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (सम्भावन/अपि=even)
पार्थिवO king
पार्थिव:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case/vocative), एकवचन
व्रतैःby vows
व्रतैः:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्पार्थक particle)
नियमैःby disciplines; restraints
नियमैः:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/बलवर्धक)
होमैःby fire-offerings
होमैः:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootहोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
तीर्थसंश्रयैःby resorting to sacred fords
तीर्थसंश्रयैः:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तीर्थस्य संश्रयः (तत्पुरुष)

Yudhiṣṭhira

Tirtha: Gaṅgā (implied as the forthcoming locus of remedy)

Type: river

Listener: Bhīṣma

Scene: A solemn dialogue: Yudhiṣṭhira, anxious after hearing of hells, questions Bhīṣma about means of release—vows, disciplines, homa, and refuge in tīrthas.

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīṣma
T
Tīrtha

FAQs

Fear becomes a catalyst for dharma: the right response to hearing about naraka is to seek prāyaścitta—vows, discipline, ritual, and tīrtha-centered purification.

No single site is named in this verse; it introduces the theme of taking refuge in tīrthas within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting.

The verse lists categories of remedies—vrata (vows), niyama (disciplines), homa (fire-offerings), and tīrtha-saṃśraya (resort to sacred places)—as the avenues to be explained.