Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषु महाफलाः । त्रेताद्याः क्रमशः प्रोक्ताः कालाः संक्रांतिपूर्वकाः । नैतेषु विद्यते विघ्नं दत्तस्याक्षयसंज्ञिताः

snānadānajapaśrāddhahomādiṣu mahāphalāḥ | tretādyāḥ kramaśaḥ proktāḥ kālāḥ saṃkrāṃtipūrvakāḥ | naiteṣu vidyate vighnaṃ dattasyākṣayasaṃjñitāḥ

ในการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ทาน การสวดมนต์ (ชปะ) ศราทธะ และโหมะเป็นต้น กาลเหล่านี้—เริ่มด้วย “เตรตา” และเรียงตามลำดับ โดยมีสังกรานตินำหน้า—ย่อมให้ผลยิ่งใหญ่ ในกาลเหล่านี้ไม่มีอุปสรรค; ทานที่ให้ในเวลานั้นเรียกว่า “อักษยะ” ไม่เสื่อมสูญ

स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषुin (acts like) bathing, giving, japa, śrāddha, homa, etc.
स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक) + जप (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक) + होम (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (…आदि-शब्देन सह), ‘…आदि-षु’ = ‘…आदिषु’ (locative plural)
महाफलाःgreatly fruitful
महाफलाः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहाफल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (कालाḥ इत्यस्य)
त्रेताद्याःbeginning with the Tretā (yuga)
त्रेताद्याः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘त्रेता-आद्य’ = ‘beginning with Tretā’; विशेषणम् (कालाḥ)
क्रमशःin order, successively
क्रमशः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रमशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)
प्रोक्ताः(have been) declared
प्रोक्ताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, PPP); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘have been declared’
कालाःtimes/periods
कालाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
संक्रांतिपूर्वकाःpreceded by saṅkrānti (solar ingress)
संक्रांतिपूर्वकाः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंक्रान्ति (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; ‘संक्रान्ति-पूर्वक’ = ‘preceded by saṅkrānti’; विशेषणम् (कालाḥ)
not
:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
एतेषुin these (times/occasions)
एतेषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे (सामान्यतः), सप्तमी (7th), बहुवचन; ‘in these’
विद्यतेexists
विद्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; ‘exists/is found’
विघ्नम्obstacle
विघ्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
दत्तस्यof the given (gift/act)
दत्तस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘दत्त’; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सन्दर्भानुसार; ‘of what is given’
अक्षयसंज्ञिताःcalled ‘imperishable’
अक्षयसंज्ञिताः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक) + संज्ञित (प्रातिपदिक; √ज्ञा/संज्ञा-भाव)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; ‘अक्षय-संज्ञित’ = ‘called imperishable’; विशेषणम् (कालाḥ/फलाः इत्यर्थे)

Bhartṛyajña (contextual; addressing the King)

Type: ghat

Listener: King (contextual)

Scene: A sequence tableau at a river-ghāṭa: devotees bathe, then give alms, then sit for japa; a householder performs śrāddha with piṇḍa and tarpaṇa; a priest tends a small homa fire—above, the Sun marks saṃkrānti; the atmosphere is ‘nirvighna’ and luminous.

S
Saṃkrānti
Ś
Śrāddha
H
Homa
J
Japa
D
Dāna
S
Snāna

FAQs

When dharmic acts align with sanctified time, their spiritual fruit becomes steady and ‘akṣaya’, unhindered by obstacles.

The verse is primarily about sacred timing; the site-framework is the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya in Nāgara Khaṇḍa.

It recommends performing snāna, dāna, japa, śrāddha, and homa in saṃkrānti-connected auspicious periods, describing them as high-fruit and obstacle-free.