Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

bhartṛyajña uvāca | tacchrutvā pitaro hṛṣṭā jagmuḥ svaṃsvaṃ niketanam | varṣāṃte'pi samāsādya śrāddhaṃ na syurbubhukṣitāḥ

ภรตฤยัชญะกล่าวว่า: ครั้นได้ฟังดังนั้น เหล่าปิตฤก็ยินดีและไปยังเคหสถานของตน ๆ. และเมื่อถึงปลายปี เพราะมีการประกอบศราทธะ พวกท่านย่อมไม่คงอยู่ในความหิวโหย

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (proper name)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ-यज्ञ (प्रातिपदिक; भर्तृ + यज्ञ)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः/भर्तृयज्ञः—नाम)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकाले कृत्य (having heard)
पितरःthe fathers/ancestors
पितरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
हृष्टाःdelighted
हृष्टाः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक; √हृष्-भाव)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पितरः)
जग्मुःwent
जग्मुः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
स्वम्own
स्वम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (निकेतनम्)
स्वम्(each) own
स्वम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; पुनरुक्त-प्रयोगः (svaṃ svaṃ = each his own)
निकेतनम्abode, dwelling
निकेतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिकेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
वर्षान्तेat the end of the year
वर्षान्ते:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष-अन्त (प्रातिपदिक; वर्ष + अन्त)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषे (वर्षस्य अन्ते)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधान/समुच्चयार्थकः (also, even)
समासाद्यhaving reached, upon arriving
समासाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; (having reached/approached)
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
स्युःwould be
स्युः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
बुभुक्षिताःhungry
बुभुक्षिताः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुभुक्षित (प्रातिपदिक; √भुज्/भुक्ष्-इच्छा, PPP)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पितरः—अनुक्ताः)

Bhartṛyajña

Listener: Purāṇic audience (and by report, the Pitṛs)

Scene: Pitṛs, now radiant and smiling, depart upward to their respective celestial dwellings; below, a household prepares for the year-end śrāddha—lamp lit, offerings arranged—signifying that they will not remain hungry.

B
Bhartṛyajña
P
Pitṛs
Ś
Śrāddha

FAQs

Assurance and faith in dharma: even limited annual rites can protect ancestors from deprivation and maintain sacred reciprocity.

No particular tīrtha is named in this verse; it continues the Tīrthamāhātmya narrative about śrāddha.

Year-end śrāddha is emphasized as sufficient to prevent the Pitṛs from hunger.