Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

अमावास्यादिने प्राप्ते गृहद्वारं समाश्रिता । वायुभूताः प्रवांछन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम् । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासास माकुलाः

amāvāsyādine prāpte gṛhadvāraṃ samāśritā | vāyubhūtāḥ pravāṃchanti śrāddhaṃ pitṛgaṇā nṛṇām | yāvadastamayaṃ bhānoḥ kṣutpipāsāsa mākulāḥ

ครั้นวันอมาวาสยามาถึง หมู่ปิตฤผู้ละเอียดดุจลมย่อมมายืนประจำที่ ณ ธรณีประตูเรือนของมนุษย์ ปรารถนาศราทธะ และคงอยู่จนกว่าสุริยะจะอัสดง ด้วยความกระวนกระวายเพราะหิวและกระหาย

अमावास्या-दिनेon the new-moon day
अमावास्या-दिने:
Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक) + दिन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘अमावास्यायाः दिनम्’
प्राप्तेwhen (it) has arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘(काले) प्राप्ते’ = when it has arrived
गृह-द्वारम्the house-door/threshold
गृह-द्वारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गृहस्य द्वारम्’
सम्-आश्रिताःhaving taken refuge at; having approached
सम्-आश्रिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; उपसर्गौ सम्-आ-
वायु-भूताःbecome like wind; subtle as air
वायु-भूताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘वायुरिव भूताः/वायुभूताः’ (wind-like, subtle)
प्र-वाञ्छन्तिdesire
प्र-वाञ्छन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वाञ्छ् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
श्राद्धम्śrāddha offering
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पितृ-गणाःgroups of ancestors
पितृ-गणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पितॄणां गणाः’
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
यावत्until
यावत्:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; अवधिपर्यन्तार्थक (until/as long as)
अस्तमयम्setting; sunset
अस्तमयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्तमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भानोःof the sun
भानोः:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
क्षुत्-पिपासाःhunger and thirst
क्षुत्-पिपासाः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (hunger and thirst)
आ-आकुलाःdistressed; agitated
आ-आकुलाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ + आकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपसर्गः आ- (intensifier)

Unspecified (didactic narrator within Tīrthamāhātmya)

Type: ghat

Scene: At amāvāsyā, faint wind-like ancestral forms gather at doorways across a village; the Sun moves toward the western horizon while the Pitṛs wait, appearing thirsty and hungry.

P
Pitṛgaṇas
A
Amāvāsyā
B
Bhānu (Sun)

FAQs

Amāvāsyā is presented as a compassionate appointment with the Pitṛs; neglecting it is portrayed as leaving them hungry and disappointed.

The verse emphasizes sacred time and household dharma within a tirtha-mahātmya narrative; it does not name a particular pilgrimage site.

Perform Śrāddha on amāvāsyā, ideally before sunset, as the Pitṛs are said to wait at the home’s threshold until the Sun sets.