Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । मार्तण्डोऽस्ति सुविख्यातः सर्वकुष्ठविनाशकः

hāṭakeśvaraje kṣetre viśvāmitrapratiṣṭhitaḥ | mārtaṇḍo'sti suvikhyātaḥ sarvakuṣṭhavināśakaḥ

ในเขตศักดิ์สิทธิ์แห่งหาฏเกศวร มีมารตัณฑะ (เทวสุริยะ) อันเลื่องชื่อ ผู้ซึ่งวิศวามิตรได้อัญเชิญประดิษฐานไว้ เป็นที่สรรเสริญว่าเป็นผู้ทำลายโรคเรื้อนทุกประการ

हाटकेश्वरजेin/at Hāṭakeśvara (related)
हाटकेश्वरजे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular); विशेषणम्—‘क्षेत्रे’ इति पदस्य
क्षेत्रेin the sacred field/place
क्षेत्रे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular)
विश्वामित्रप्रतिष्ठितःestablished by Viśvāmitra
विश्वामित्रप्रतिष्ठितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक) + प्रतिष्ठित (कृदन्त; √स्था/स्थि धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular); क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतकृत्; विशेषणम्—‘मार्तण्डः’ इति
मार्तण्डःMārtaṇḍa (the Sun)
मार्तण्डः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्तण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम् (Singular)
सुविख्यातःwell-known
सुविख्यातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग/अव्यय) + विख्यात (कृदन्त; √ख्या धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular); क्त-प्रत्ययान्तः; विशेषणम्—‘मार्तण्डः’ इति
सर्वकुष्ठविनाशकःdestroyer of all leprosy/skin-diseases
सर्वकुष्ठविनाशकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + कुष्ठ (प्रातिपदिक) + विनाशक (प्रातिपदिक; √नश् धातु, ण्वुल्/अक-प्रत्ययार्थक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular); विशेषणम्—‘मार्तण्डः’ इति

Unnamed Purāṇic narrator

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Mārtaṇḍa-sthāna)

Type: kshetra

Scene: A radiant Sun-deity icon (Mārtaṇḍa) in a shrine within Hāṭakeśvara-kṣetra; Viśvāmitra performing the original installation; devotees seeking cure from leprosy approach with offerings.

H
Hāṭakeśvara-kṣetra
V
Viśvāmitra
M
Mārtaṇḍa
S
Sūrya/Bhāskara

FAQs

A tīrtha becomes a channel of grace through consecration and devotion; worship of the Sun here is praised as a powerful remover of affliction.

Hāṭakeśvara-kṣetra, where the famed Mārtaṇḍa installed by Viśvāmitra is present.

Not yet a step-by-step rite; it establishes the deity and the promised healing fruit that the later prescribed circumambulation will confer.