Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

ततो गत्वाऽथ तं गर्तं प्रविश्य जलमध्यतः । चकर्ष तं पशुं कृच्छ्रात्पंकमध्यात्सुदारुणात् । समादायाथ तं हर्म्यं प्रजगाम शनैःशनैः

tato gatvā'tha taṃ gartaṃ praviśya jalamadhyataḥ | cakarṣa taṃ paśuṃ kṛcchrātpaṃkamadhyātsudāruṇāt | samādāyātha taṃ harmyaṃ prajagāma śanaiḥśanaiḥ

แล้วเขาไปยังหลุมนั้น ครั้นลงสู่กลางน้ำ ก็ลากสัตว์นั้นขึ้นมาด้วยความยากลำบากยิ่ง จากกลางโคลนอันน่ากลัว แล้วอุ้มมันไว้ ค่อย ๆ กลับไปยังเรือน

ततःthen
ततः:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/ततः (then/thereupon)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया
अथthen
अथ:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गर्तम्pit
गर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+विश् (धातु)
Formल्यबन्त-अव्यय (Gerund in -ya), पूर्वक्रिया
जलमध्यतःfrom the middle of the water
जलमध्यतः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootजलमध्य (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-अर्थे अव्यय (ablatival adverb); (जल + मध्य) षष्ठी-तत्पुरुष + तः
चकर्षdragged/pulled
चकर्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पशुम्animal
पशुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृच्छ्रात्with great difficulty
कृच्छ्रात्:
Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-अर्थे अव्यय (ablatival adverb: with difficulty)
पङ्कमध्यात्from the middle of the mud
पङ्कमध्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootपङ्कमध्य (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-अर्थे अव्यय; (पङ्क + मध्य) षष्ठी-तत्पुरुष + आत्
सुदारुणात्very dreadful
सुदारुणात्:
Apadana (अपादान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दारुण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; विशेषण (पङ्कमध्यात्)
समादायhaving taken up
समादाय:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+दा (धातु)
Formल्यबन्त-अव्यय (Gerund in -ya), पूर्वक्रिया
अथthen
अथ:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हर्म्यम्mansion/house
हर्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहर्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रजगामwent (towards/reached)
प्रजगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शनैःslowly
शनैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
शनैःslowly (again)
शनैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

Unspecified in snippet (continuation of Sūta’s narration)

Type: kund

Scene: A lone ascetic/virtuous man wades into a water-filled pit at night, waist-deep in dark mire, straining to pull a trapped animal from the sludge; he lifts it and walks slowly toward a nearby dwelling.

G
garta (pit)
J
jala (water)
P
paṅka (mire)
P
paśu (animal)

FAQs

Selfless effort to save a living being—despite hardship—embodies dharma; in tīrtha-māhātmya, such acts often become channels of purification and grace.

A water-filled pit and muddy hollow within the Adhyāya 212 sacred landscape; the passage implies a tīrtha environment but does not name it here.

None; the verse highlights action (rescue/service) rather than a formal rite.