Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 83

प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वाससी परिधापयेत् । संपूज्य गंधपुष्पाद्यैस्ततः पत्रं हिरण्मयम् । स्वशक्त्या कारयित्वाऽथ चूर्णे मुक्ताफलं न्यसेत्

prakṣālya caraṇau tasya vāsasī paridhāpayet | saṃpūjya gaṃdhapuṣpādyaistataḥ patraṃ hiraṇmayam | svaśaktyā kārayitvā'tha cūrṇe muktāphalaṃ nyaset

ชำระล้างเท้าทั้งสองของท่าน แล้วถวายอาภรณ์ให้สวม ครั้นบูชาด้วยเครื่องหอม ดอกไม้ และสิ่งอื่น ๆ แล้ว จึงให้จัดทำใบตัมบูละ (ใบหมาก) เป็นทองตามกำลัง และวางมุกดาไว้บนผงหอม

प्रक्षाल्यhaving washed
प्रक्षाल्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√क्षल् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘having washed’
चरणौ(his) two feet
चरणौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वाससीtwo garments
वाससी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवासस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
परिधापयेत्should clothe (him) / make (him) wear
परिधापयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-√धा (धातु) (णिच् causative)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘make wear’)
संपूज्यhaving worshipped
संपूज्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-√पूज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘having worshipped’
गन्धपुष्पाद्यैःwith perfumes, flowers, etc.
गन्धपुष्पाद्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगन्ध + पुष्प + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (गन्धपुष्पादिभिः) करण
ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (sequence marker)
पत्रम्a leaf (betel leaf)
पत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हिरण्मयम्golden
हिरण्मयम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
स्वशक्त्याwith one’s own capacity/means
स्वशक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्व + शक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (स्वा शक्ति:) करण
कारयित्वाhaving had (it) made
कारयित्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु) (णिच् causative)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), णिच्-प्रयोग; ‘having caused to be made/done’
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
चूर्णेin/onto the powder
चूर्णे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
मुक्ताफलम्a pearl
मुक्ताफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्ता + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (मुक्तायाः फलम्)
न्यसेत्should place
न्यसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√अस्/√स्य (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Skanda (deduced for Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya instruction to a king)

Type: ghat

Listener: King (rājan)

Scene: A brāhmaṇa seated on a kuśa mat; the patron washes his feet in a bronze vessel, offers fresh cloth, then presents a golden betel leaf with fragrant powder and a pearl placed atop; flowers and incense surround.

B
Brāhmaṇa
M
Mahārāja (king)

FAQs

Purification and merit arise when gifts are offered with honor (pūjā) and humility, according to one’s capacity.

This verse is within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya context; the snippet itself focuses on the rite (vidhi) rather than naming a single tirtha.

Wash the recipient’s feet, offer garments and worship, prepare a golden betel-leaf, and place a pearl on fragrant powder as part of the offering.