Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

niśāśeṣe tu saṃprāpte sa pipāsāsamākulaḥ | nidrālasyasamopetaḥ śayyāṃ tyaktvā samutthitaḥ

ครั้นราตรีใกล้สิ้น เขาถูกความกระหายรบกวน ยังหนักด้วยง่วงและเฉื่อยชา จึงลุกขึ้นละจากที่นอน

निशाशेषेat the end of the night
निशाशेषे:
Adhikarana (Time-locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिशा + शेष (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—निशायाः शेषः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुbut/then
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेष/विरोधार्थक
संप्राप्तेwhen (it) had arrived
संप्राप्ते:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसंप्राप्त (सम्+√प्राप् (धातु) + क्त)
Formकृत्प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पुंलिङ्गे निशाशेषे विशेषणम्; अर्थः—प्राप्ते (when it had come)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
पिपासासमाकुलःdistressed by thirst
पिपासासमाकुलः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपिपासा + समाकुल (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—पिपासया समाकुलः (तृतीया-तत्पुरुष)
निद्रालस्यसमोपेतःovercome with drowsiness and lethargy
निद्रालस्यसमोपेतः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिद्रा + आलस्य + समुपेत (सम्+उप+√इ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पूर्वपद-द्वन्द्वः—निद्रा च आलस्यं च; ततः तृतीया-तत्पुरुषभावः—(निद्रालस्याभ्याम्) समुपेतः (endowed with sleepiness and lethargy)
शय्यांthe bed
शय्यां:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
त्यक्त्वाhaving left
त्यक्त्वा:
Kriya (Gerundial action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यक्त्वा (√त्यज् (धातु) + क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having left)
समुत्थितःrose up
समुत्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसमुत्थित (सम्+उत्+√स्था (धातु) + क्त)
Formकृत्प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), भूतकालिक; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इति कर्तरि विशेषणम् (having risen)

Narrator (deduced: Sūta/Lomaharṣaṇa-like purāṇic narrator in Māhātmya narrative)

Scene: Pre-dawn dimness: the youth rises from a bed, eyes heavy, reaching out in thirst; the room is still, shadows long, the sense of impending error palpable.

FAQs

Carelessness born of fatigue and dullness can lead to error; dharma urges wakeful discernment (apramāda).

Not yet in this verse; the narrative soon turns to Śaṃkhatīrtha as the remedy.

None directly; it describes the condition that precipitates the later need for prāyaścitta.