Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

क्षये च पुनरायांति सुकृतस्य महीतले । ब्रह्मज्ञानात्परं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते

kṣaye ca punarāyāṃti sukṛtasya mahītale | brahmajñānātparaṃ prāpya punarjanma na vidyate

ครั้นเมื่อบุญนั้นสิ้นลง เขาย่อมกลับมายังปฐพีอีกครั้ง แต่เมื่อบรรลุปรมัตถ์ด้วยพรหมญาณแล้ว ย่อมไม่มีการเกิดใหม่อีก

क्षयेat (the time of) exhaustion/end
क्षये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषण (adverb)
आयान्तिreturn/come back
आयान्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
सुकृतस्यof merit (good deed)
सुकृतस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
महीतलेon the earth’s surface
महीतले:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमही + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—मही-तलम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)
ब्रह्मज्ञानात्from Brahman-knowledge
ब्रह्मज्ञानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—ब्रह्मणः ज्ञानम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)
परम्the supreme (state)
परम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणं (अध्याहृतं ‘पदम्/फलम्’)
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र + आप् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष (absolutive)
पुनर्जन्मrebirth
पुनर्जन्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुनः + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; अव्ययीभावसमासः—पुनः जन्म (पुनर्जन्म)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; भावे/कर्तरि प्रयोगः—‘exists’

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Type: kshetra

Scene: Two-tier contrast: a soul descending from svarga back to earth as merit wanes; beside it, a serene sage absorbed in Brahman-realization, surrounded by a quiet aura signifying apunarjanma.

S
Sukṛta
M
Mahī (Earth)
B
Brahma-jñāna
P
Punarjanma

FAQs

Heavenly rewards end when merit ends; only Brahma-jñāna grants freedom from rebirth.

No particular tīrtha is named in this line; it provides doctrinal framing within a tīrtha chapter.

No direct prescription; it contrasts karma-based merit with knowledge-based liberation.