Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

सावित्र्या यद्वचः प्रोक्तं तन्न शक्यं कथंचन । अन्यथा कर्तुमेवाथ सर्वैरपि सुरासुरैः

sāvitryā yadvacaḥ proktaṃ tanna śakyaṃ kathaṃcana | anyathā kartumevātha sarvairapi surāsuraiḥ

วาจาที่สาวิตรีได้กล่าวแล้วนั้น ไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้โดยประการใด แม้เหล่าเทวะและอสูรทั้งปวงรวมกัน ก็ไม่อาจทำให้เป็นอย่างอื่นได้

सावित्र्याby Sāvitrī
सावित्र्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsāvitrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)
वचःspeech; word
वचः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रोक्तम्was spoken
प्रोक्तम्:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootप्र + √vac (धातु) + prokta (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Kriya (Predicative)
TypeAdjective
Root√śak (धातु) + śakya (कृदन्त, यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (potential/able)
कथंचनin any way; somehow
कथंचन:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootkathaṃcana (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (otherwise)
कर्तुम्to do; to make
कर्तुम्:
Prayojana/Anvaya (Complement of śakya)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) + kartum (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
एवindeed; just
एव:
Avadharana (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (even/also)
सुरासुरैःby gods and demons
सुरासुरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (देवाः च असुराः च)

Gāyatrī (within Sūta’s narration)

Tirtha: Puṣkara (implied)

Type: kshetra

Listener: dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas/sages)

Scene: A solemn declaration in the assembly: Savitrī’s spoken curse cannot be changed by any coalition of gods and demons; listeners react with grave acceptance.

S
Sāvitrī
G
Gāyatrī
S
Suras
A
Asuras

FAQs

Truthful, vow-backed speech—especially of a great sādhvī—is portrayed as inviolable, underscoring the sanctity of word and dharma.

Indirectly, the teaching is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya narrative framework.

None explicitly; the verse asserts a dharmic principle about irreversible utterance.