Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

yathāmiṣaṃ jale matsyairbhakṣyate śvāpadairbhuvi | ākāśe pakṣibhiścaiva tathā sarvatra vittavān

ดุจเหยื่อที่ถูกปลากินในน้ำ ถูกสัตว์ร้ายกินบนแผ่นดิน และถูกนกกินในท้องฟ้า—ฉันใด คนมั่งมีในทุกแห่งก็ย่อมตกเป็นเหยื่อฉันนั้น

यथाjust as
यथा:
Upamāna-sūcaka (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (उपमान/‘just as’)
आमिषंbait; flesh
आमिषं:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootआमिष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
जलेin water
जले:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative singular)
मत्स्यैःby fishes
मत्स्यैः:
Karaṇa (Agent in passive/कर्ता-कारक)
TypeNoun
Rootमत्स्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (instrumental plural)
भक्ष्यतेis eaten
भक्ष्यते:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive sense)
श्वापदैःby wild beasts
श्वापदैः:
Karaṇa (Agent in passive/कर्ता-कारक)
TypeNoun
Rootश्वापद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (instrumental plural)
भुविon earth
भुवि:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative singular)
आकाशेin the sky
आकाशे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative singular)
पक्षिभिःby birds
पक्षिभिः:
Karaṇa (Agent in passive/कर्ता-कारक)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (instrumental plural)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/particle of emphasis)
तथाso; likewise
तथा:
Upamāna-sādharmya (Comparative adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (तुल्यतावाचक; ‘so/likewise’)
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Deśa (Locative adverb)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक; ‘everywhere’)
वित्तवान्a wealthy man
वित्तवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवित्त (प्रातिपदिक) + वत् (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त (वतुप्), ‘धनयुक्तः’

An unnamed renunciate/narrator within the Tīrthamāhātmya (moral illustration)

Scene: Triptych-like allegory: fish snapping at bait in water; beasts seizing bait on land; birds diving for bait in sky; central overlay: a wealthy person surrounded by grasping hands/figures.

M
matsya
P
pakṣi
Ś
śvāpada

FAQs

Wealth attracts exploitation and danger from every side; safety lies in non-attachment and discernment.

The verse supports the chapter’s moral instruction within Tīrthamāhātmya; no specific tirtha is named here.

None; it is a warning through metaphor, encouraging vairāgya rather than a formal rite.