Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

pulastyaṃ preṣayāmāsa sāvitryā sannidhau tataḥ | gaccha vatsa tvamānīhi sthānaṃ sā śithilātmikā | somabhārapariśrāṃtaṃ paśya māmūrdhvasaṃsthitam

แล้วต่อหน้าเทวีสาวิตรี เขาได้ส่งปุลัสตยะไปว่า “ไปเถิด ลูกเอ๋ย จงพานางกลับสู่ที่ของนาง นางกำลังอ่อนแรงในใจ จงดูเรา ผู้เหนื่อยล้าด้วยภาระแห่งโสม ยืนอยู่เบื้องบนในพิธี”

पुलस्त्यम्Pulastya
पुलस्त्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — कर्मपदम्
प्रेषयामासsent
प्रेषयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रेष्/इष् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘he sent/dispatched’
सावित्र्याःof Savitri
सावित्र्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसावित्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन — ‘of Savitri’
सन्निधौin the presence
सन्निधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसन्निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन — अधिकरणम्
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् — ‘then/thereupon’
गच्छgo
गच्छ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — आज्ञार्थः ‘go’
वत्सO child/dear one
वत्स:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन — स्नेहसम्बोधनम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा विभक्ति, एकवचन — कर्तृपदम्
आनीहिbring
आनीहि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु) + आ- (उपसर्ग)
Formलोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘bring’
स्थानम्place; position
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — कर्मपदम्
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — संकेत-सर्वनाम
शिथिलात्मिकाone whose spirit is slack/weak
शिथिलात्मिका:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिथिल (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक) + -इका (तद्धित)
Formबहुव्रीहिः (शिथिलः आत्मा यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — विशेषणम्
सोमभारपरिश्रान्तम्wearied by the burden of Soma
सोमभारपरिश्रान्तम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसोम (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + परिश्रान्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समासः (सोमस्य भारः; तेन परिश्रान्तः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — विशेषणम् (माम् इति कर्मपदस्य)
पश्यsee
पश्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘see’
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति, एकवचन — कर्मपदम्
ऊर्ध्वसंस्थितम्standing above; positioned upward
ऊर्ध्वसंस्थितम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + संस्थित (स्था धातु + सम्-उपसर्ग, क्त)
Formतत्पुरुषः (ऊर्ध्वे संस्थितः); क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — विशेषणम् (माम्)

Brahmā (implied by ‘pitaram’ context and ritual authority)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and sages (typical frame; not explicit in verse)

Scene: In Sāvitrī’s presence, an elder authority dispatches Pulastya; the speaker appears strained, bearing Soma’s weight, standing on an elevated platform near the blazing fire-altar; Pulastya receives the urgent command.

B
Brahmā
S
Sāvitrī
P
Pulastya
S
Soma (ritual context)

FAQs

Ritual responsibility is weighty; leaders delegate to uphold dharma and prevent delay in sacred action.

No tīrtha is named in this verse; it supports the chapter’s larger tīrtha-māhātmya framing through a yajña episode.

Implied: Soma-related yajña duties must proceed without disruption; timely coordination of participants is essential.