Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ṛṣaya ūcuḥ | śrūyate puṣkaraṃnāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam | brahmaṇā nirmitaṃ tatra yacca yojanamātrakam

เหล่าฤๅษีกล่าวว่า: “เราได้ยินถึงตีรถะนามว่า ‘ปุษกร’ อันเลื่องลือในไตรโลก—พรหมาเป็นผู้เนรมิต—และว่ากันว่ามีขอบเขตกว้างหนึ่งโยชน์”

ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
śrūyateis heard; is said
śrūyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
puṣkaramPuṣkara
puṣkaram:
Karta/Predicate-noun (विधेय)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन
nāmaby name
nāma:
Apposition-marker (नाम)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात (‘by name’)
tīrthama sacred place
tīrtham:
Karta/Predicate-noun (विधेय)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; अप्पोज़िशन (puṣkaram ... tīrtham)
trailokya-viśrutamrenowned in the three worlds
trailokya-viśrutam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottri-lokya (प्रातिपदिक) + viśruta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (trailokye viśrutam / trailokyasya viśrutam)
brahmaṇāby Brahmā
brahmaṇā:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
nirmitamcreated
nirmitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmā (धातु) + nir- (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भाव (made/created)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
yatwhich
yat:
Karta/Predicate-noun (विधेय)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative)
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
yojana-mātrakammeasuring one yojana (only)
yojana-mātrakam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootyojana (प्रातिपदिक) + mātraka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (yojanasya mātram)

Ṛṣis

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Listener: Sūta (implied respondent)

Scene: The sages speak in chorus, gesturing to an imagined map-like vista: a vast sacred zone around Puṣkara, with Brahmā symbolically ‘establishing’ the tīrtha—perhaps placing a lotus or pouring water to consecrate it.

P
Puṣkara
B
Brahmā
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

A tīrtha’s greatness is rooted in divine establishment and cosmic renown; Puṣkara is framed as Brahmā’s own sacred foundation.

Puṣkara-tīrtha, famed across the three worlds.

None here; it introduces Puṣkara’s fame, origin (Brahmā), and sacred extent.