Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

कलिकाले तु संप्राप्ते तीर्थानि सकलानि च । यास्यंति व्यर्थतां विप्र मुक्त्वेदं क्षेत्रमुत्तमम्

kalikāle tu saṃprāpte tīrthāni sakalāni ca | yāsyaṃti vyarthatāṃ vipra muktvedaṃ kṣetramuttamam

ครั้นเมื่อกาลียุคมาถึง โอ้พราหมณ์ผู้รู้ ตีรถะทั้งปวงจักเสื่อมฤทธิ์—เว้นแต่เกษตรอันประเสริฐนี้

कलिकालेin the Kali age
कलिकाले:
Adhikaraṇa (Time-location/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootkali-kāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तुindeed, however
तु:
Sambandha-sūcaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle)
संप्राप्तेwhen it has arrived
संप्राप्ते:
Viśeṣaṇa (Qualifier of kāle/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam + √prāp (धातु) → saṃprāpta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘(काले) संप्राप्ते’
तीर्थानिholy places
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सकलानिall, entire
सकलानि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तीर्थानि इति विशेषणम्
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/and)
यास्यन्तिwill go
यास्यन्ति:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
व्यर्थताम्to futility
व्यर्थताम्:
Gati/Karma (Goal as object/गति-कर्म)
TypeNoun
Rootvyarthatā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
मुक्त्वाhaving abandoned
मुक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु) → muktvā (क्त्वा-प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त्वा/absolutive), अव्यय; ‘having left’
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्षेत्रम् इति विशेषणम्
क्षेत्रम्sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karma (Object of muktvā/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उत्तमम्excellent, supreme
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्षेत्रम् इति विशेषणम्

Brahmā (contextual continuation)

Tirtha: Hāṭakeśvara Kṣetra (the ‘uttama kṣetra’)

Type: kshetra

Listener: vipra / Yājñavalkya

Scene: A cosmic map-like vision: many famous tīrthas dimming under the shadow of Kali-yuga, while one kṣetra shines like a steadfast lamp—an ‘exception’ island of light; a brāhmaṇa listens as the proclamation is made.

K
Kali-yuga
T
Tīrthas
U
Uttama-kṣetra (by context: Hāṭakeśvara kṣetra)

FAQs

In Kali-yuga, spiritual potency is said to concentrate in exceptional kṣetras, urging focused pilgrimage and devotion.

The “uttama kṣetra” of this adhyāya—contextually the Hāṭakeśvara-associated sacred field.

No single rite is specified; the prescription is practical: seek the supreme kṣetra for effective tīrtha-fruit in Kali-yuga.