Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ

prācyāṃ tasya gayāśīrṣaṃ paścimena hareḥ padam | dakṣiṇottarayoścaiva gokarṇeśvarasaṃjñitau

ทางทิศตะวันออกมีคยาเศียรษะ; ทางทิศตะวันตกมีรอยพระบาทของพระหริ. และทางทิศใต้กับทิศเหนือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่า โคกรเณศวร.

प्राच्याम्in the east
प्राच्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative of place)
तस्यof it/of that
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
गयाशीर्षम्Gaya’s head (Gayāśīrṣa)
गयाशीर्षम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (गयायाः शीर्षम्)
पश्चिमेनto the west (on the western side)
पश्चिमेन:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/दिशा-निर्देश (instrumental: ‘to the west/by the west side’)
हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध
पदम्footprint/step; sacred spot
पदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन
दक्षिणोत्तरयोःof/in the south and the north (two sides)
दक्षिणोत्तरयोः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी (6th/षष्ठी or 7th/सप्तमी), द्विवचन; समासः द्वन्द्व (दक्षिणश्च उत्तरश्च)
and
:
None
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
None
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ(the two) called ‘Gokarṇeśvara’
गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगोकर्ण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + सम् उपसर्ग, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; विशेषण—‘गोकर्णेश्वर’ इति संज्ञया युक्तौ (named as Gokarṇeśvara)

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (with Gayāśīrṣa, Hareḥ Pada, Gokarṇeśvara)

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis in the listening assembly

Scene: A bird’s-eye sacred map: a central shrine/settlement with four cardinal markers—east a hill/śikhara labeled Gayāśīrṣa, west a stone footprint of Viṣṇu, and twin Śiva-liṅgas named Gokarṇeśvara to the south and north; pilgrims moving along the axes.

G
Gayāśīrṣa
H
Hareḥ Padam
H
Hari (Viṣṇu)
G
Gokarṇeśvara
C
Camatkārapura-kṣetra

FAQs

Holy regions are framed by multiple sacred markers, uniting diverse sanctities (Śaiva and Vaiṣṇava) into one pilgrimage landscape.

Camatkārapura-kṣetra, identified through boundary tīrthas: Gayāśīrṣa, Hareḥ Padam, and the two Gokarṇeśvaras.

None; the verse functions as a tīrtha-map (dig-nirdeśa), orienting pilgrims to sacred landmarks.