Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

yathā tilesthitaṃ tailaṃ dadhisaṃsthaṃ yathā ghṛtam | havirbhujaśca kāṣṭhasthaḥ suguptaṃ labhyate na hi

ดุจน้ำมันซ่อนอยู่ในเมล็ดงา และดุจเนยใสสถิตอยู่ในนมเปรี้ยว; และดุจอัคนีผู้เสวยเครื่องบูชาสถิตเร้นอยู่ในไม้—ฉันนั้น สิ่งที่เร้นลึกย่อมไม่อาจได้มา หากไม่ทำให้ปรากฏออกมา

यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक-अव्यय (comparative ‘as/just as’)
तिलेin sesame (seeds)
तिले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्थितम्situated
स्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (P.P.P. क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तैलम्)
तैलम्oil
तैलम्:
Upameya/Topic (illustrated entity)
TypeNoun
Rootतैल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दधिcurd
दधि:
Samasa-purvapada relation
TypeNoun
Rootदधि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-सम्बन्धे (समासपूर्वपद), एकवचन (विग्रहे: दध्नि)
संस्थम्contained/settled (in)
संस्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (P.P.P. क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (घृतम्)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक
घृतम्ghee
घृतम्:
Upameya/Topic (illustrated entity)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हविर्भुक्the oblation-eater (fire)
हविर्भुक्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहविस् + भुज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (हविः भुङ्क्ते इति)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)
काष्ठस्थःpresent in wood
काष्ठस्थः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाष्ठ + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (काष्ठे स्थितः) विशेषणम् (हविर्भुक्)
सुगुप्तम्well-hidden
सुगुप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + गुप्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-भूतकृदन्त (गुप्/गोप् + क्त), विशेषणम् (अग्नितत्त्वम्/तत्)
लभ्यतेis obtained; is found
लभ्यते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगार्थे (is obtained)
not
:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हिindeed
हि:
Nipata (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Deductive: A devotee/narrator within the Tīrthamāhātmya recitation (speaker not explicit in this verse)

Type: kshetra

Listener: Devī (implied continuation of address)

Scene: Triptych-like imagery: sesame seeds pressed to yield oil; curd being churned to reveal ghee; a sage kindling fire from wood—symbolizing the extraction of the subtle from the gross through effort and method.

A
Agni (Havirbhuja)

FAQs

The Divine presence is subtle and concealed; realization requires purposeful practice, like extracting oil, churning ghee, or kindling fire.

No tīrtha is named; the verse gives a general teaching supporting the chapter’s devotional context.

It indirectly points to disciplined effort (sādhana) and ritual action (kindling Agni) as means to reveal what is hidden.