Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

तीर्थयात्राप्रसंगेन स कदाचिन्मुनीश्वरः । स्थानं भोजकटं नाम प्राप्तो गाधिमहीपतेः । यत्र सा कौशिकीनाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता

tīrthayātrāprasaṃgena sa kadācinmunīśvaraḥ | sthānaṃ bhojakaṭaṃ nāma prāpto gādhimahīpateḥ | yatra sā kauśikīnāma nadī trailokyaviśrutā

คราวหนึ่งระหว่างการจาริกสู่ทีรถะ มุนีผู้เป็นใหญ่ได้ไปถึงสถานที่ชื่อ โภชกฏะ ในแว่นแคว้นของพระราชาคาธิ ที่ซึ่งแม่น้ำเกาศิกีอันเลื่องลือไปทั่วไตรโลกไหลผ่าน

तीर्थयात्राप्रसङ्गेनby occasion of a pilgrimage
तीर्थयात्राप्रसङ्गेन:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ + यात्रा + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तीर्थयात्रायाः प्रसङ्गः तेन)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालाव्यय (adverb of time)
मुनीश्वरःlord of sages
मुनीश्वरः:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मुनीनां ईश्वरः)
स्थानम्place
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
भोजकटम्Bhojakaṭa (name of a place)
भोजकटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभोजकट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्थान-विशेषनाम
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (particle), नामनिर्देशे
प्राप्तःreached
प्राप्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गाधिमहीपतेःof King Gādhi
गाधिमहीपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगाधि + महीपतिः (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (गाधेः महीपतिः)
यत्रwhere
यत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्धाव्यय (relative adverb of place)
साthat (she)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कौशिकीKauśikī
कौशिकी:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootकौशिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-विशेषनाम
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (particle), नामनिर्देशे
नदीriver
नदी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रैलोक्यविश्रुताrenowned in the three worlds
त्रैलोक्यविश्रुता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य + विश्रुत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (त्रैलोक्ये विश्रुता)

Sūta

Tirtha: Kauśikī-tīrtha at Bhojakaṭa (as per verse context)

Type: ghat

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: Ṛcīka, traveling with ascetic gear, arrives at Bhojakaṭa near the broad flowing Kauśikī; the river glitters, with a simple ford/ghāṭa, and distant signs of a king’s settlement—flags, palisade, or palace silhouette.

S
Sūta
Ṛcīka
B
Bhojakaṭa
G
Gādhi
K
Kauśikī

FAQs

Pilgrimage links the saintly life to sacred landscapes—holy rivers and places become gateways for merit when approached with Dharma.

Bhojakaṭa on the banks of the renowned Kauśikī river, associated with King Gādhi’s realm.

Tīrthayātrā (pilgrimage) is the implied practice; specific rites are described in following verses.