Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः

sūta uvāca | etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭosmi dvijottamāḥ | puṣpā dityo yathā jāto yājñavalkyapratiṣṭhitaḥ

สูตะกล่าวว่า: โอท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านทั้งปวงครบถ้วนตามที่ถามแล้ว—ว่าปุษปาทิตยะบังเกิดอย่างไร และได้รับการสถาปนาโดยยาชญวัลกยะอย่างไร

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपदम्
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); कर्मरूपेण (object sense)
वःto you
वः:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी/षष्ठी (4th/6th), बहुवचन (Plural); सर्वनाम (to you/for you/of you)
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषणम् (qualifier of एतत्)
आख्यातम्told/explained
आख्यातम्:
Kriya (Predicative action)
TypeVerb
Rootआ + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (as predicate: 'has been told')
यत्which/what
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formयद्-सम्बन्धबोधक-सर्वनाम; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
पृष्टःasked
पृष्टः:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootप्र + छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), प्रथमा (1st), एकवचन, पुल्लिङ्ग; अहम्-सम्बन्धे (agreeing with implied 'aham')
अस्मिam
अस्मि:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular); परस्मैपदम्
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक; समास)
Formसम्बोधन (Vocative), बहुवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः
पुष्पादित्यःPuṣpāditya
पुष्पादित्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्प + आदित्य (प्रातिपदिक; समास)
Formप्रथमा (1st), एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (name: 'Puṣpāditya')
यथाas/how
यथा:
Avyaya (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
जातःwas born/arose
जातः:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त; intransitive sense), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितःestablished by Yājñavalkya
याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयाज्ञवल्क्य + प्रतिष्ठित (प्रातिपदिक; समास)
Formप्रथमा (1st), एकवचन, पुल्लिङ्ग; तृतीया-तत्पुरुषः (yājñavalkyena pratiṣṭhitaḥ = established by Yājñavalkya)

Sūta

Type: kshetra

Listener: Dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas/ṛṣis)

Scene: Sūta in a forest-assembly (naimiṣa-like setting) concludes a narrative: sages seated, palm-leaf manuscripts, and a mental ‘flashback’ vignette of Yājñavalkya consecrating Puṣpāditya at a shrine.

S
Sūta
Y
Yājñavalkya
P
Puṣpāditya (Sūrya)

FAQs

Sacred merit arises when a deity is properly established and remembered through authoritative tradition and faithful listening.

The Hāṭakeśvara-kṣetra setting within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya, where Puṣpāditya’s greatness is narrated.

No direct rite is prescribed here; it introduces the account of Puṣpāditya’s manifestation and consecration (pratiṣṭhā).