Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 155

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादि त्यमाहालये मणिभद्रवृत्तांते मणिभद्राय कन्याप्रदानार्थं क्षत्रियकृतनिजभार्यासंबोधनवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye puṣpādi tyamāhālaye maṇibhadravṛttāṃte maṇibhadrāya kanyāpradānārthaṃ kṣatriyakṛtanijabhāryāsaṃbodhanavarṇanaṃnāma pañcapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

ดังนี้ จบอธยายที่ ๑๕๕ ชื่อว่า “พรรณนาถ้อยคำที่กษัตริย์กล่าวแก่ภรรยาของตน เพื่อมอบกัญญาแด่มณิภัทร” ใน นาครขันฑะ อันอยู่ในมหาตมยะเขตศักดิ์สิทธิ์หาฏเกศวร ภายในเรื่องราวของมณิภัทร แห่งศรีสกันทมหาปุราณะ (สํหิตาแปดหมื่นหนึ่งพันโศลก) อันน่าเคารพยิ่ง

itithus; end-quote marker
iti:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-skāṃdein the Śrī Skanda (Purāṇa)
śrī-skāṃde:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrīskānda (प्रातिपदिक; श्री + स्कान्द)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक; महत् + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
ekāśīti-sāhasryāmin the (collection) of eighty-one thousand (verses)
ekāśīti-sāhasryām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootekāśītisāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीतिः + साहस्री)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (qualifying)
saṃhitāyāmin the Saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
ṣaṣṭhein the sixth
ṣaṣṭhe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
nāgara-khaṇḍein the Nāgara-khaṇḍa section
nāgara-khaṇḍe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnāgarakhaṇḍa (प्रातिपदिक; नागर + खण्ड)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmyein the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roothāṭakeśvarakṣetramāhātmya (प्रातिपदिक; हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
puṣpa-ādi-tya-māhālayein the Puṣpādi-... Māhālaya (section/place-name)
puṣpa-ādi-tya-māhālaye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootpuṣpādit(y)amāhālaya (प्रातिपदिक; पुष्प + आदि + त्य? + माहालय)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण; पाठे संदेहः: 'tyamāhālaye' अस्फुटम्
maṇibhadra-vṛttāntein the episode/account of Maṇibhadra
maṇibhadra-vṛttānte:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmaṇibhadravṛttānta (प्रातिपदिक; मणिभद्र + वृत्तान्त)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
maṇibhadrāyato Maṇibhadra
maṇibhadrāya:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootmaṇibhadra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान
kanyā-pradāna-arthamfor the purpose of giving a daughter (in marriage)
kanyā-pradāna-artham:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootkanyāpradānārtha (प्रातिपदिक; कन्या + प्रदान + अर्थ)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose-accusative)
kṣatriya-kṛta-nija-bhāryā-saṃbodhana-varṇanamthe description of the Kṣatriya’s addressing of his own wife
kṣatriya-kṛta-nija-bhāryā-saṃbodhana-varṇanam:
Karta (Title/कर्ता-रूपेण)
TypeNoun
Rootkṣatriyakṛtanijabhāryāsaṃbodhanavarṇana (प्रातिपदिक; क्षत्रिय + कृत + निज + भार्या + संबोधन + वर्णन)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; शीर्षक-रूपेण (as title)
nāmanamed; called
nāma:
Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (title-marker)
pañca-pañcāśat-uttara-śata-tamaḥthe one hundred and fifty-fifth
pañca-pañcāśat-uttara-śata-tamaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañcapañcāśaduttaraśatatama (प्रातिपदिक; पञ्च + पञ्चाशत् + उत्तर + शत + तम)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विषय (heading subject)

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Brahmin sages/dvija-sattamas (frame audience)

Scene: A manuscript-colophon moment: scribal palm-leaf or birch-bark folios, a seated reciter concluding the chapter in a temple precinct of Hāṭakeśvara, with subtle iconographic hints of Maṇibhadra’s episode as a vignette in the margin.

S
Skanda Purāṇa
N
Nāgara Khaṇḍa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
M
Maṇibhadra

FAQs

This is a colophon (chapter-end marker) that frames the episode: dharmic social rites like kanyā-dāna are narrated within a sacred geography (kṣetra-māhātmya) context.

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred region whose greatness (māhātmya) forms the setting.

Kanyā-pradāna (giving a maiden in marriage) is the featured rite/theme of the chapter’s narrative focus.