Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

sūta uvāca | āsīdvyāsasya vipreṃdrāḥ kalatrārthaṃ matiḥ kvacit | niṣkāmasya praśāṃtasya sarvajñasya mahātmanaḥ

สูตะกล่าวว่า: โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งหลาย ครั้งหนึ่งความคิดจะมีภรรยาได้บังเกิดแก่พระวยาส ทั้งที่ท่านเป็นผู้ปราศจากกาม ปราศจากความฟุ้งซ่าน เป็นผู้รู้ทั่ว และเป็นมหาตมะมุนี

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आसीत्there was
आसीत्:
Kriya (Existential/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
व्यासस्यof Vyāsa
व्यासस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
विप्रेन्द्राःO best of Brahmins
विप्रेन्द्राः:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समास (विप्राणाम् इन्द्राः)
कलत्रार्थम्for the sake of a wife
कलत्रार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootकलत्र + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी/तत्पुरुष-समास (कलत्रस्य अर्थः/कलत्रार्थः)
मतिःintention/thought
मतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्वचित्at some time/once
क्वचित्:
Kala/Desha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय; काल/देशवाचक अनिश्चितार्थक (indefinite adverb: at some time)
निष्कामस्यof the desireless one
निष्कामस्य:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिः + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; नञ्/तत्पुरुष-समास (कामः न यस्य)
प्रशान्तस्यof the tranquil one
प्रशान्तस्य:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र-शम् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सर्वज्ञस्यof the omniscient one
सर्वज्ञस्य:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (सर्वं जानाति)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Visheshana/Sambandha
TypeAdjective
Rootमहात् + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् आत्मा यस्य)

Sūta

Type: kshetra

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: Sūta narrates; Vyāsa is depicted as serene, austere, and radiant—yet a subtle thought of marriage arises, framed as a dharmic narrative turning point.

S
Sūta
V
Vyāsa

FAQs

Even the most renounced can act within dharma when a higher purpose—such as protecting lineage and social order—arises.

No single tīrtha is named in this verse; it frames a narrative embedded in the Tīrthamāhātmya section.

None directly; it gestures toward gārhasthya (householder) dharma as a legitimate spiritual path.