Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

चित्रांगद उवाच । अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः

citrāṃgada uvāca | ahaṃ citrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām | tīrthayātrāprasaṃgena kṣetre'sminsamupāgataḥ

จิตรางคทะกล่าวว่า: เรามีนามว่า จิตรางคทะ เป็นคนธรรพ์ในหมู่ชาวสวรรค์แห่งไตรทิพย์ ด้วยวาระแห่งการจาริกไปยังทีรถะ เราจึงมาถึงกษेत्रอันศักดิ์สิทธิ์นี้

चित्राङ्गदःCitrāṅgada
चित्राङ्गदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चित्राङ्गदःCitrāṅgada
चित्राङ्गदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नामनिर्देश (apposition)
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (नामवाचक/quotative particle)
गन्धर्वःa Gandharva
गन्धर्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्रिदिवौकसाम्of the dwellers of heaven
त्रिदिवौकसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रिदिव (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवे ओकः येषाम्)
तीर्थयात्राप्रसङ्गेनdue to the occasion of pilgrimage
तीर्थयात्राप्रसङ्गेन:
Hetu/ Nimitta (हेतु/निमित्त)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तीर्थयात्रायाः प्रसङ्गः)
क्षेत्रेin the sacred place/field
क्षेत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
समुपागतःhas arrived
समुपागतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उप + आ + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past active participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

Citrāṃgada (Gandharva)

Type: kshetra

Scene: Citrāṃgada, a radiant Gandharva, introduces himself with folded hands or poised stance; celestial aura contrasts with the earthy grove of the kṣetra; hints of musical motifs (vīṇā) accompany his identity.

C
Citrāṃgada
G
Gandharva

FAQs

Even celestial beings seek purification and merit through tīrthayātrā, affirming the dharmic power of pilgrimage.

The verse introduces a revered kṣetra within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the specific site is clarified by the surrounding narrative of Adhyāya 144.

No explicit rite is prescribed here; it frames the context of pilgrimage (tīrthayātrā) as the motivating dharmic act.