Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुण्यं गणपतित्रयम् । स्वर्गदं मर्त्यदं पुण्यं तथान्यन्नरकापहम्

sūta uvāca | tathānyadapi tatrāsti puṇyaṃ gaṇapatitrayam | svargadaṃ martyadaṃ puṇyaṃ tathānyannarakāpaham

สูตะกล่าวว่า: ณ ที่นั้นยังมีเทวสถานพระคเณศสามแห่งอันศักดิ์สิทธิ์ เป็นบุญกุศลยิ่ง ให้ผลถึงสวรรค์ ประทานความรุ่งเรืองในโลกมนุษย์ และยังขจัดความตกสู่นรกได้ด้วย

सूतःSūta (the narrator)
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
तथाthus; likewise
तथा:
Sambandha/Avyaya (linking)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
अपिalso
अपि:
Sambandha/Avyaya (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
पुण्यम्merit; holy (thing)
पुण्यम्:
Karma/Predicate nominal (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन
गणपति-त्रयम्a triad of Gaṇapatis
गणपति-त्रयम्:
Apposition/Predicate nominal (विशेष्य-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगणपति (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): 'गणपतीनां त्रयम्'
स्वर्ग-दम्giving heaven
स्वर्ग-दम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त/प्रातिपदिक from √दा)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'स्वर्गं ददाति' इति
मर्त्य-दम्granting (benefit) in the mortal realm
मर्त्य-दम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त/प्रातिपदिक from √दा)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'मर्त्यं (मनुष्यलोकं/मानुषफलम्) ददाति'
पुण्यम्merit; holy (thing)
पुण्यम्:
Karma/Predicate nominal (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तथाand likewise
तथा:
Sambandha/Avyaya (linking)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
नरक-अपहम्removing hell (i.e., saving from hell)
नरक-अपहम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनरक (प्रातिपदिक) + अपह (कृदन्त/प्रातिपदिक from √अपहृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'नरकं अपहरति' इति

Sūta

Tirtha: Gaṇapati-traya (triad of Gaṇapati shrines)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis

Scene: Sūta, seated in a forest-āśrama assembly, gestures toward a sacred locale where three Gaṇapati shrines stand as a triad; pilgrims approach with offerings, while symbolic motifs of svarga (celestial light), martyaphala (prosperity), and naraka-apāya (protective barrier) appear as allegorical backdrops.

S
Sūta
G
Gaṇapati
S
svarga
N
naraka

FAQs

Sacred geography includes multiple power-centers; Gaṇapati worship at the site is praised for both worldly and otherworldly protection.

The same ‘there’ continues the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Implicitly, visiting/worshipping the Gaṇapati-traya (three Gaṇeśa shrines); no detailed rite is specified in this verse.