Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

एवमुक्त्त्वा तु तान्रोगांस्ततः प्राह पितामहः । धर्मराजं समीपस्थं भृशं दीनमधोमुखम्

evamukttvā tu tānrogāṃstataḥ prāha pitāmahaḥ | dharmarājaṃ samīpasthaṃ bhṛśaṃ dīnamadhomukham

ครั้นตรัสแก่เหล่าโรคทั้งหลายดังนั้นแล้ว ปิตามหะจึงตรัสกับพระธรรมราชผู้ยืนอยู่ใกล้ ๆ ผู้เศร้าหมองยิ่งนัก ก้มหน้าลง

एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (रीति/प्रकारवाचक adverb)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; contrast/emphasis)
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (सर्वनाम)
रोगान्diseases
रोगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक adverb)
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+अह्/ब्रू (धातु; आह-प्रयोग)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
धर्मराजम्Dharmarāja (Yama)
धर्मराजम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म-राज (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य राजा)
समीपस्थम्standing nearby
समीपस्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीप-स्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (समीपे स्थितः)
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (परिमाण/तीव्रतावाचक adverb)
दीनम्miserable
दीनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अधोमुखम्down-faced
अधोमुखम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधः-मुख (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (अधः मुखं यस्य/अधोमुखः)

Narrator (contextual)

Listener: Audience of the Purāṇic dialogue (implicit); within scene, Brahmā addresses Dharmarāja

Scene: Brahmā turns from the assembled diseases to address Dharmarāja standing nearby, downcast and sorrowful; the contrast between Brahmā’s composure and Yama’s dejection is central.

B
Brahmā (Pitāmaha)
D
Dharmarāja (Yama)
R
Rogāḥ (Diseases)

FAQs

Dharma’s agents (like Yama) bear the gravity of their role; cosmic duty can be heavy even for divine officials.

No specific tīrtha is stated in this verse.

None; it is narrative description.