Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

रतिप्रीतिसमायुक्तः स्थितस्तत्र स्मरस्तथा । मूर्तो ब्राह्मणशार्दूलाः श्रेष्ठं प्रासादमाश्रितः

ratiprītisamāyuktaḥ sthitastatra smarastathā | mūrto brāhmaṇaśārdūlāḥ śreṣṭhaṃ prāsādamāśritaḥ

ณ ที่นั้นเอง พระสมร (สฺมร) ประทับอยู่พร้อมด้วยรติและปรีติเป็นหนึ่งเดียว และทรงปรากฏเป็นรูปกาย โอท่านพราหมณ์ผู้ดุจพยัคฆ์ ประทับในปราสาท-เทวาลัยอันประเสริฐนั้น

रतिप्रीतिसमायुक्तःendowed with love and delight
रतिप्रीतिसमायुक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरति + प्रीति + समायुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक); समायुक्त < सम्+आ+युज् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समाहार/द्वन्द्वपूर्वपद-तत्पुरुषः (रति-प्रीतिभ्यां समायुक्तः)
स्थितःstanding/remaining
स्थितः:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)
स्मरःSmara (Kāma)
स्मरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Kāma)
तथाalso/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मूर्तःembodied/manifest
मूर्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
ब्राह्मणशार्दूलाःO tigers among Brahmins
ब्राह्मणशार्दूलाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्राह्मण + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषप्रायः (ब्राह्मणाः शार्दूलाः इव)
श्रेष्ठम्excellent/best
श्रेष्ठम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
प्रासादम्palace/temple
प्रासादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्रितःhaving taken refuge in/residing in
आश्रितः:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootआ+श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having resorted to)

Kārttikeya (Skanda) (deduced)

Type: temple

Listener: Brāhmaṇas (addressed as brāhmaṇa-śārdūlāḥ)

Scene: A grand prāsāda with carved pillars; within, Smara appears embodied, flanked by Rati and Prīti, all serene and auspicious rather than provocative; devotees offer flowers and perfumes, emphasizing harmony.

S
Smara (Kāmadeva)
R
Rati
P
Prīti
P
Prāsāda (temple)

FAQs

A tīrtha is not merely symbolic; the Purāṇic vision treats the deity’s presence as abiding and accessible through the shrine.

The excellent prāsāda connected to Smara and the Kāmeśvara context within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha narrative.

Implicitly supports temple-centered worship by emphasizing the deity’s residence in the prāsāda.