Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

तेन प्रोक्ता विरुद्धानि वाक्यानि विविधानि च । एतस्या नास्ति दोषोऽत्र मद्बाणैः पीडिता भृशम्

tena proktā viruddhāni vākyāni vividhāni ca | etasyā nāsti doṣo'tra madbāṇaiḥ pīḍitā bhṛśam

ข้าได้กล่าวถ้อยคำมากมายที่ขัดแย้งและไม่สมควร ในเรื่องนี้นางหาได้มีโทษไม่—นางถูกศรของข้าทรมานอย่างยิ่ง

तेनby him
तेन:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
प्रोक्तानिspoken
प्रोक्तानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+उच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण
विरुद्धानिcontrary, conflicting
विरुद्धानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरुद्ध (कृदन्त; वि+रुध् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण
वाक्यानिstatements/words
वाक्यानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एतस्याःof her
एतस्याः:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
दोषःfault
दोषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: here/in this matter)
मत्-बाणैःby my arrows
मत्-बाणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमत् (प्रातिपदिक; अस्मद्-सम्बन्ध) + बाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (मम बाणैः = by my arrows)
पीडिताafflicted, tormented
पीडिता:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; एषा/सा इत्यस्य विशेषण
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: greatly/excessively)

Kāma (Kāmadeva)

Type: kshetra

Scene: Kāma speaks with remorse, gesturing toward his flower-arrows as the cause; the woman appears as an innocent sufferer; the sage’s sternness softens into discerning compassion.

K
Kāma
A
arrows of Kāma (mad-bāṇa)
T
the woman (etasyāḥ)

FAQs

Dharma distinguishes between the instigator and the afflicted; blame should not be placed on one overpowered by compulsion.

The tīrtha is not named in this verse; it forms part of a broader Tīrthamāhātmya discourse in the Nāgarakhaṇḍa.

No ritual is specified; the verse argues ethically against assigning guilt to the afflicted.