Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

एषा गंगा वरारोहे मम मूर्ध्नो विनिर्गता । हिमवंतं नगं भित्त्वा द्विधा जाता ततः परम्

eṣā gaṃgā varārohe mama mūrdhno vinirgatā | himavaṃtaṃ nagaṃ bhittvā dvidhā jātā tataḥ param

“โอ้ผู้มีสะโพกงาม คงคานี้บังเกิดออกจากเศียรของเรา; ครั้นแล้วนางผ่าภูเขาหิมวัต จึงแยกเป็นสองสายสืบไป”

एषाthis (she)
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
गङ्गाGaṅgā
गङ्गा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
वरारोहेO fair-hipped one
वरारोहे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर + आरोह (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रयोगः; स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास: वर-आरोह (श्रेष्ठ-आरोहण/सुन्दर-नितम्बा इत्यर्थे)
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
मूर्ध्नःfrom (my) head
मूर्ध्नः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) / षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; अत्र अपादानार्थे 'from (my) head'
विनिर्गताhas issued forth
विनिर्गता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्गम् (धातु) + वि (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: गम् (गमन)
हिमवन्तम्Himavān (Himalaya)
हिमवन्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
नगम्mountain
नगम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
भित्त्वाhaving split
भित्त्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund); धातु: भिद् (भेदन)
द्विधाinto two
द्विधा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'in two')
जाताbecame/was born
जाता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: जन् (जन्म)
ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from that)
परम्afterwards
परम्:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषण (adverbial accusative: 'afterwards/further')

Śiva

Tirtha: Gaṅgā (as divine river)

Type: river

Listener: Pārvatī (vocatives: varārohe, parameśvari, parvatanandinī)

Scene: Gaṅgā emerges as a radiant stream from the crown/head of Śiva, then strikes and cleaves the snowy Himavat, splitting into two luminous currents.

G
Gaṅgā
H
Himavat (Himālaya)
Ś
Śiva

FAQs

The river’s holiness is rooted in divine contact (Śiva’s mūrdhā) and sacred geography (Himavat), making her flow a living tīrtha.

Himavat/Himālaya region is indirectly sanctified as the place where Gaṅgā’s flow divides.

None explicitly.