Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

वंशोच्छेदं समासाद्य गमिष्यति यमालयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयमिदं पुरम् । मम वाक्याद्विशेषेण हितमिच्छद्भिरात्मनः

vaṃśocchedaṃ samāsādya gamiṣyati yamālayam | tasmātsarvaprayatnena rakṣaṇīyamidaṃ puram | mama vākyādviśeṣeṇa hitamicchadbhirātmanaḥ

เมื่อประสบความสิ้นสูญแห่งวงศ์ตระกูล เขาจักไปสู่สำนักของยมะ. ฉะนั้นพึงปกป้องนครนี้ด้วยความเพียรทุกประการ—โดยเฉพาะตามวาจาของเรา—โดยผู้ปรารถนาความเกื้อกูลแก่ตน.

वंशोच्छेदम्destruction of the lineage
वंशोच्छेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवंश + उच्छेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वंशस्य उच्छेदः)
समासाद्यhaving reached/meeting with
समासाद्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + आ + √सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerund) — ‘having reached/encountered’
गमिष्यतिwill go
गमिष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलृट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यमालयम्to Yama’s abode
यमालयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयम + आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (यमस्य आलयः)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् निपात-प्रयोगः; हेत्वर्थक/निष्कर्षार्थक (therefore/from that reason)
सर्वप्रयत्नेनwith every effort
सर्वप्रयत्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘सर्वः प्रयत्नः’); करण-अर्थे
रक्षणीयम्must be protected
रक्षणीयम्:
Karya (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootरक्षणीय (कृदन्त; √रक्ष् (धातु) + अनीयर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनीयर्-कृदन्त (gerundive: ‘to be protected’)
इदम्this
इदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
पुरम्city
पुरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘इदम्’ इत्यस्य विशेष्य
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
वाक्यात्from (my) statement
वाक्यात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (indeclinable-like adverbial instrumental): ‘especially’
हितम्welfare, benefit
हितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहित (कृदन्त; √धा (धातु) + क्त, ‘placed/beneficial’)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इच्छद्भिः’ इत्यस्य कर्म
इच्छद्भिःby those who desire
इच्छद्भिः:
Kartṛ (Agent in instrumental/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootइच्छत् (कृदन्त; √इष् (धातु) शतृ)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle) — ‘desiring’
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्धे (of oneself)

A king/ruler (issuing a final emphatic injunction)

Type: kshetra

Scene: A proclamation scene: Skanda’s authority implied; townspeople and a ruler vow to protect the sacred town; in contrast, a shadow-vision shows Yama’s abode and a withered family tree symbolizing lineage extinction.

Y
Yama

FAQs

Safeguarding dharmic institutions protects one’s own welfare; violating them is said to destroy lineage and lead to Yama’s realm.

The town associated with Śaṅkhatīrtha in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

A strong dharmic injunction: protect the endowed town with full effort as a continuing obligation.