Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् । स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः । स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्

sūta uvāca | ānarttādhipatirbhūpaścamatkāra iti smṛtaḥ | etasminnaṃtare prāptastatra haṃtuṃ vane mṛgān | sa dadarśa mṛgīṃ dūrānniścalāṃgīṃ taroradhaḥ | stanaṃ sutāya yacchaṃtīṃ viśvastāmakutobhayām

สูตะกล่าวว่า: มีกษัตริย์ผู้ครองแคว้นอานรรตะ เป็นที่จดจำในนามว่า จมัตการ ครั้นกาลนั้นพระองค์เสด็จมาป่าเพื่อประพาสล่ากวาง จากที่ไกลทรงเห็นแม่กวางอยู่ใต้ต้นไม้ นิ่งสงบทั้งกาย ไร้ความหวาดหวั่น วางใจสนิท กำลังให้ลูกน้อยดูดนม

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
आनर्त्ताधिपतिःthe ruler of Ānarta
आनर्त्ताधिपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआनर्त्त + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘lord of Ānarta’
भूपःking
भूपः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आनर्त्ताधिपतेः विशेषण/समनाधिकरण
चमत्कारःCamatkāra (name)
चमत्कारः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootचमत्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
इतिthus; as
इति:
Avyaya (Quotative/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
स्मृतःis known; is remembered
स्मृतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/called’
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अन्तरेin the meantime; interval
अन्तरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्राप्तःhaving arrived
प्राप्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to kill’
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मृगान्deer; wild animals
मृगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मृगीम्a doe
मृगीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दूरात्from afar
दूरात्:
Avyaya (Source/Distance adjunct)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)
निश्चलाङ्गीम्with motionless limbs; still-bodied
निश्चलाङ्गीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिश्चल + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
तरोःof a tree
तरोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अधःbelow; beneath
अधः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (spatial adverb)
स्तनम्breast; teat
स्तनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सुतायto (her) offspring
सुताय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
यच्छन्तीम्giving; offering
यच्छन्तीम्:
Kriya-visheshana (Participial predicate/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present Active Participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘giving’
विश्वस्ताम्trusting; unafraid
विश्वस्ताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्वस्त (प्रातिपदिक; √विश्-वास्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
अकुतोभयाम्fearless from any side
अकुतोभयाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअकुतोभय (प्रातिपदिक: अ + कुतः + भय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; नञ्-समास ‘having no fear from anywhere’

Sūta

Type: kshetra

Scene: King Camatkāra in hunting attire enters a quiet forest; under a tree a doe stands still, nursing her fawn without fear, bathed in dappled shade—an omen of sanctity.

S
Sūta
Ā
Ānarta
K
King Camatkāra
F
Forest
D
Doe (mṛgī)
F
Fawn (suta)

FAQs

The narrative contrasts royal hunting impulse with the serene fearlessness found near sanctified landscapes, setting the stage for moral awakening.

The Nāgarakhaṇḍa forest-tīrtha region where extraordinary calm and auspiciousness are observed in nature.

None; the verse introduces a storyline (king’s arrival and the doe’s fearlessness) that typically precedes later tīrtha instructions.