Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

tasmādvimarśaḥ kartavyaḥ puruṣeṇa vipaścitā | vimarśajjāyate jñānaṃ jñānānmokṣo bhaviṣyati

“เพราะฉะนั้น บุรุษผู้มีปัญญาควรกระทำการพิจารณาไตร่ตรอง จากการไตร่ตรองย่อมบังเกิดญาณ และจากญาณย่อมมีโมกษะคือความหลุดพ้น”

तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन; सर्वनाम
विमर्शःreflection, deliberation
विमर्शः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविमर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कर्तव्यःto be done, should be done
कर्तव्यः:
Vidhi (Obligation)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण (विमर्शः इति)
पुरुषेणby a person
पुरुषेण:
Kartr-karana (Agent/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन
विपश्चिताwise, discerning
विपश्चिता:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd), एकवचन; विशेषण (पुरुषेण इति)
विमर्शात्from reflection
विमर्शात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootविमर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन
जायतेarises, is born
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ज्ञानात्from knowledge
ज्ञानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भविष्यतिwill be, will occur
भविष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Indra (didactic conclusion within his speech)

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A teacher-like figure delivers a compact mokṣa teaching: reflection births knowledge; knowledge yields liberation. The scene is quiet, with a contemplative posture and minimal action.

M
Mokṣa
J
Jñāna
V
Vimarśa

FAQs

Self-inquiry and thoughtful reflection generate true knowledge, which becomes the cause of liberation.

Not specified in this verse; it provides a universal teaching embedded in Kedārakhaṇḍa.

No external ritual; the prescribed practice is internal—vimarśa (discernment/reflection).