Previous Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

ātmānamātmātmatayā ca saṃstuto vedāṃtavedyo na hi viśvaceṣṭitaḥ | eko hyaneko hi duraṃtapārastathā hyarkyo nijabodharūpaḥ | sthitastadānīṃ paramaṃ parāṇāṃ nirīkṣamāṇo bhuvanaikabhartā

พระองค์ผู้ได้รับสรรเสริญว่าเป็น “อาตมัน” ในภาวะแห่งอาตมัน รู้ได้ด้วยเวทานตะ และมิได้ถูกขับเคลื่อนด้วยกิจแห่งโลก—พระองค์ทรงเป็นหนึ่ง แต่ปรากฏดุจมีมาก; ล้ำลึกเกินหยั่งและเกินประมาณ สว่างดุจสุริยัน เป็นรูปแห่งญาณรู้โดยกำเนิด. ครั้นนั้น พระผู้เป็นเจ้าเอกแห่งสากลโลกทรงสถิต มองเห็นสภาวะสูงสุดเหนือสิ่งทั้งปวง.

ātmānamthe Self
ātmānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; कर्मपदम्
ātma-ātmatayāby (His) self-nature
ātma-ātmatayā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootātman + ātmatā (प्रातिपदिक); ātmatā = ātman + -tā (तद्धित)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; साधन/हेतु-भावः
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
saṃstutaḥpraised
saṃstutaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√stu (स्तु, धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
vedānta-vedyaḥknowable through Vedānta
vedānta-vedyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootvedānta + vedya (प्रातिपदिक; √vid (विद्) + -ya)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यः वेदान्तेन वेद्यः)
nanot
na:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation)
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
viśva-ceṣṭitaḥthe activity/motion of the universe
viśva-ceṣṭitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootviśva + ceṣṭita (प्रातिपदिक; √ceṣṭ (चेष्ट्) + -ita)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यः विश्वस्य चेष्टितः/चेष्टा)
ekaḥone
ekaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
anekaḥmany (manifold)
anekaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootan-eka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
duraṃta-pāraḥwhose far shore is hard to reach (unfathomable)
duraṃta-pāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootduraṃta + pāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यस्य पारः दुरन्तः/दुर्गमः)
tathāthus
tathā:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
arkyaḥworthy of worship/adoration
arkyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootarkya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
nija-bodha-rūpaḥwhose form is innate consciousness
nija-bodha-rūpaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnija + bodha + rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यस्य रूपं निजबोधः)
sthitaḥstanding/abiding
sthitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था, धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
tadānīmat that time
tadānīm:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadānīm (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
paramamthe supreme (state/goal)
paramam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्/कर्मपदम्
parāṇāmof the highest ones / of the supreme (beings)
parāṇām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्; सम्बन्धः
nirīkṣamāṇaḥobserving
nirīkṣamāṇaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnir-√īkṣ (ईक्ष्, धातु) + śatṛ (कृत् प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
bhuvana-eka-bhartāthe sole sustainer of the worlds
bhuvana-eka-bhartā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhuvana + eka + bhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपाधि/कर्तृवाचकः

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (r̥ṣi/kingly frame typical of Skanda Purāṇa; specific interlocutor not provided in the excerpt)

Scene: A luminous, sun-like Śiva as pure awareness stands as the sole lord, gazing into the supreme state beyond all; the Himalayan Kedāra landscape is subdued, serving as a backdrop to metaphysical radiance.

Ś
Śiva (implied as the supreme Self)
V
Vedānta (as teaching)

FAQs

The Lord is the Self—beyond worldly compulsion—one in essence yet many in manifestation, realized through inner knowledge aligned with Vedānta.

Kedāra is the contextual sacred landscape; the verse frames the place as a theatre for realizing Śiva as supreme consciousness.

No explicit rite is stated; the emphasis is on jñāna (realization) and contemplative vision.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App