Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

upasthito'sau tvatha lajjamānastuṣṭāva devaṃ vṛṣabhadhvajaṃ tam | natvā puraḥsthāgnimayaṃ hi kālaḥ savismayo vākyamidaṃ babhāṣe

แล้วเขาเข้าไปด้วยความละอาย และสรรเสริญเทพผู้มีธงเป็นโค ครั้นนอบน้อมต่อกาลผู้ยืนอยู่เบื้องหน้าในรูปเพลิง เขากล่าวถ้อยคำนี้ด้วยความพิศวง

उपस्थितःpresent/arrived
उपस्थितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeVerb
Rootउप + स्था (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'असौ' इत्यस्य विशेषणम् (having come/present)
असौthat one (Kāla)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
लज्जमानःbeing ashamed
लज्जमानः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeVerb
Rootलज्ज् (धातु) + शानच् (वर्तमानकाले)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, आत्मनेपद-प्राय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
तुष्टावpraised
तुष्टाव:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
देवम्the god
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
वृषभध्वजम्whose banner is the bull
वृषभध्वजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृषभ + ध्वज (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वृषभस्य ध्वजः यस्य) विशेषणम् 'देवम्'
तम्that (one)
तम्:
Karma (Object apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; निर्देश (that)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootनम् (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive); पूर्वकालिक (having bowed)
पुरःस्थstanding before (him)
पुरःस्थ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरःस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; 'अग्निमयम्' इत्यस्य विशेषणम् (standing in front)
अग्निमयम्fiery, made of fire
अग्निमयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्नि + मय (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (अग्निमयः = made of fire) विशेषणम् (implicit 'देवम्/शंभुम्')
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (indeed/for)
कालःKāla
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
सविस्मयःastonished
सविस्मयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + विस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (विस्मयेन सह) विशेषणम् 'कालः'
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; निर्देश (this)
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Narrator (Purāṇic narrator within Kedārakhaṇḍa context; likely Sūta/Lomaharṣaṇa recounting)

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Scene: The revived man, ashamed yet grateful, approaches and praises Śiva (Vṛṣabhadhvaja). Before him stands Kāla in a fiery body; the man bows to Kāla and then speaks in astonishment.

Ś
Śiva (Vṛṣabhadhvaja)
K
Kāla

FAQs

True reverence arises with humility—approaching Śiva with awe and modesty opens the heart to divine praise.

The broader section is Kedārakhaṇḍa, centered on Kedāra/Kedārnātha and the greatness of Śiva’s presence there.

No direct rite is prescribed here; it frames a devotional act—stuti (hymnic praise) and namaskāra (bowing).