Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च

mūrddhanidhriyamāṇāni sarvatogrāṇi sarvaśaḥ | tato bherīmahānādāḥ śaṃkhāśca vividhasvanāḥ | paṭahā gomukhāścaiva śrṛṃgāṇi vividhāni ca

ถูกชูไว้เหนือศีรษะ หันปลายไปทุกทิศ ครั้นแล้วเสียงกลองภีรีอันกึกก้องก็ดังขึ้น สังข์หลากทำนองกังวาน และยังมีกลองปะฏหะ แตรโคมุขะ และปี่แตรนานาชนิดประสานเสียง

मूर्द्धनिon the head
मूर्द्धनि:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
ध्रियमाणानिbeing held
ध्रियमाणानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
सर्वतःfrom all sides
सर्वतः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपसर्गार्थे/क्रियाविशेषण (adverb)
ग्राणिtaken/held (all around)
ग्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootग्र (धातु) + क्त (कृदन्त) / ग्राण (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) रूप; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (पाठभेदसम्भव)
सर्वशःin every way
सर्वशः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-visheshana (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; ततः = तस्मात्/तदनन्तरम् (thereupon/then)
भेरीमहानादाःgreat-sounding kettledrums
भेरीमहानादाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभेरी (प्रातिपदिक) + महानाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयसमासभावः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृपद (enumeration)
शंखाःconches
शंखाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशंख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
विविधस्वनाःof various sounds
विविधस्वनाः:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (शंखाः)
पटहाःdrums
पटहाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपटह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
गोमुखाःcow-faced horns (gomukha instruments)
गोमुखाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषसमास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed/just
एव:
Avadharana (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
श्रृंगाणिhorns
श्रृंगाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रृंग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (श्रृंगाणि)
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A gaṇa-procession with instruments held high: massive bhērīs, conches, paṭahas, gomukha-horns, and trumpets pointing in all directions, filling the sky with ceremonial war-sound.

B
Bherī (kettle-drum)
Ś
Śaṅkha (conch)
P
Paṭaha (drum)
G
Gomukha (horn)
Ś
Śṛṅga (horn/trumpet)

FAQs

The thunder of sacred instruments signifies a turning point where divine will becomes manifest—dharma announces itself unmistakably.

The Kedārakhaṇḍa narrative context is sacred, but this verse highlights the martial-spectral soundscape rather than a tīrtha.

None; it describes instruments and their resounding in the march toward the yajña.