Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

इंद्रं हित्वा मनोज्ञं च यमं चैव महाप्रभम् । नैरृतं च विशालाक्षं वरुणं च अपां पतिम्

iṃdraṃ hitvā manojñaṃ ca yamaṃ caiva mahāprabham | nairṛtaṃ ca viśālākṣaṃ varuṇaṃ ca apāṃ patim

ครั้นละเว้นอินทร์ผู้รื่นรมย์ และยมผู้เป็นมหาเจ้า; ทั้งไนฤตผู้มีเนตรกว้าง และวรุณผู้เป็นเจ้าแห่งสายน้ำ—

इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootहा (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
मनोज्ञम्pleasing, delightful
मनोज्ञम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमनोज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यमम्Yama
यमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
महाप्रभम्great-lordly, very powerful
महाप्रभम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमहाप्रभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् प्रभुः/प्रभा यस्य)
नैरृतम्Nairṛta (deity of the southwest)
नैरृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (नैरृतः = निर्ऋतेः/निरृतिदेवता)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
विशालाक्षम्wide-eyed
विशालाक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootविशालाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—विशालाः अक्षी यस्य
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपाम्of the waters
अपाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
पतिम्lord
पतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Rudra (Śiva) in baṭu-rūpa

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Scene: A Himalayan tapas-site: a radiant baṭu-form Rudra speaks while the cosmic guardians are implicitly ‘set aside’—their emblems (vajra, daṇḍa, noose, water-pot) appear as subdued motifs around the ascetic scene.

I
Indra
Y
Yama
N
Nairṛta
V
Varuṇa

FAQs

The verse frames a choice: leaving even great deities behind, the seeker is drawn toward a higher, ultimate refuge.

Kedāra-kṣetra, where the narrative emphasizes Śiva’s unique greatness.

No direct ritual is stated; it is part of a theological argument within the story.