Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् । तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्

tīrthānāṃ tīrthamādyaṃ ca gaṃgākhyamavatāritam | tadviṣṇoścaraṇenaiva sametaṃ brahmaṇā kṛtam

ท่ามกลางบรรดาตีรถะทั้งปวง ตีรถะอันเป็นปฐมและสูงสุด—นามว่า พระคงคา—ได้ถูกอัญเชิญลงมา และได้ถูกสถาปนาโดยอาศัยพระบาทของพระวิษณุเอง อันพระพรหมเป็นผู้กระทำให้สำเร็จ

tīrthānāmof pilgrim-places
tīrthānām:
Sambandha
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
tīrtham(the) tīrtha
tīrtham:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय/उपपद-प्रयोग (predicate noun)
ādyamprime/first
ādyam:
Visheshana
TypeAdjective
Rootādya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
gaṃgākhyamnamed ‘Gaṅgā’
gaṃgākhyam:
Visheshana
TypeAdjective
Rootgaṃgā + ākhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (gaṃgāyāḥ ākhyaṃ = named Gaṅgā)
avatāritamwas caused to descend
avatāritam:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootava + tṝ (धातु) → avatārita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was brought down)
tadthat
tad:
Sambandha
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक (referring to that tīrtha)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
caraṇenaby (his) foot
caraṇena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
evaindeed/only
eva:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (restrictive particle)
sametamassociated/combined
sametam:
Visheshana
TypeAdjective
Rootsam + i (धातु) → sameta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (endowed/associated)
brahmaṇāby Brahmā
brahmaṇā:
Karana (Agent in passive)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
kṛtamwas made
kṛtam:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) → kṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was made)

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa per Māheśvara-khaṇḍa convention)

Tirtha: Gaṅgā (Viṣṇupadī)

Type: kshetra

Scene: Brahmā reverently receives/establishes the Gaṅgā stream that issues from Viṣṇu’s foot, presenting her as the ‘ādi-tīrtha’ to the worlds.

G
Gaṅgā
V
Viṣṇu
B
Brahmā

FAQs

It declares Gaṅgā’s unsurpassed sanctity, grounding pilgrimage merit in a divine, cosmic origin.

Gaṅgā-tīrtha—Gaṅgā as the archetypal sacred ford and purifier.

No explicit injunction, but it supports Gaṅgā-snān and Gaṅgā-sevā as supreme purificatory practices.