Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 185

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

vṛtrāsuro daityapatiśca śakra te samādhinā parameṇaiva jayyaḥ | niśamya vākyaṃ parameṣṭhino hariḥ sasmāra devaṃ vṛṣabhadhvajaṃ tadā

“โอ้ศักระ วฤตราสุระผู้เป็นเจ้าแห่งไทตยะนั้น เจ้าจะชนะได้ก็ด้วยสมาธิอันสูงสุดเท่านั้น” ครั้นได้ฟังพระดำรัสของปรเมษฐิน (พระพรหม) แล้ว หริ (อินทร์) ก็ระลึกถึงเทพผู้มีธงรูปโค คือพระศิวะ

वृत्रासुरःVṛtra, the asura
वृत्रासुरः:
Karta (subject complement)
TypeNoun
Rootवृत्र + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वृत्रः असुरः)
दैत्यपतिःlord of the Daityas
दैत्यपतिः:
Karta (apposition)
TypeNoun
Rootदैत्य + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दैत्यानां पतिः)
and
:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
शक्रO Śakra (Indra)
शक्र:
Sambodhana
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
समाधिनाby concentration/meditative absorption
समाधिना:
Karana
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
परमेणsupreme
परमेण:
Karana (qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणं समाधिना
एवindeed
एव:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (only/indeed)
जय्यःconquerable
जय्यः:
Karta (predicate adjective of वृत्रासुरः)
TypeAdjective
Rootजि (धातु) + यत् (प्रत्यय)
Formयत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: ‘जेतव्यः’ (to be conquered)
निशम्यhaving heard
निशम्य:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; उपसर्ग: नि-
वाक्यम्statement
वाक्यम्:
Karma (object of hearing)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परमेष्ठिनःof Paramēṣṭhin (Brahmā)
परमेष्ठिनः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
हरिःHari (Indra/Viṣṇu epithet; here Indra)
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सस्मारremembered / invoked
सस्मार:
Kriya
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्- (सस्मार = सम्+स्मृ)
देवम्the god
देवम्:
Karma (object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वृषभध्वजम्the Bull-bannered one (Śiva)
वृषभध्वजम्:
Karma (object, apposition to देवम्)
TypeNoun
Rootवृषभ + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि (वृषभः ध्वजः यस्य सः) — शिवः
तदाthen
तदा:
Kala (time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय

Brahmā (first line as counsel), then narrator notes Indra’s response

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: Indra (Śakra/Purandara)

Scene: Brahmā declares Vṛtra conquerable only by supreme samādhi; Indra, hearing this, turns inward and remembers Śiva, the bull-bannered Lord.

V
Vṛtrāsura
I
Indra (Śakra)
B
Brahmā (Parameṣṭhin)
Ś
Śiva (Vṛṣabhadhvaja)

FAQs

Outer battles are resolved by inner mastery; supreme samādhi and remembrance of Śiva are presented as the decisive refuge.

Not named in the verse; it supports the Kedārakhaṇḍa’s Śiva-centered sacred geography culminating in Kedāra.

The prescription is parama-samādhi (highest meditative absorption), implying sustained austerity and focused worship.