Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः । उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः । रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः

caṃdra āpomayo viprā atriputro guṇānvitaḥ | utpanno hyanasūyāyāṃ brahmaṇoṃ'śātsamudbhavaḥ | rudrasyāṃśāddhi durvāsā viṣṇoraṃśāttu dattakaḥ

โอ้พราหมณ์ทั้งหลาย จันทรา—ผู้เป็นรูปแห่งธาตุน้ำ—เป็นบุตรผู้ทรงคุณของฤๅษีอัตริ เกิดจากนางอนสูยา เป็นปางหนึ่งจากส่วนแห่งพระพรหมา ส่วนแห่งพระรุทรให้กำเนิดทุรวาสา และส่วนแห่งพระวิษณุให้กำเนิดทัตตกะ (ทัตตาเตรยะ)

चन्द्रःthe Moon
चन्द्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आपोमयःconsisting of water
आपोमयः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआपस् (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितान्त विशेषण (made of water)
विप्राःO brāhmaṇas
विप्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन
अत्रिपुत्रःson of Atri
अत्रिपुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअत्रि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (अत्रेः पुत्रः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गुणान्वितःendowed with qualities
गुणान्वितः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootगुण (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्तार्थ)
Formतत्पुरुष (गुणैः अन्वितः—instrumental sense in compound), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of चन्द्रः)
उत्पन्नःwas born
उत्पन्नः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘was born/arose’
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अनसूयायाम्in Anasūyā
अनसूयायाम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनसूया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक (देवता-नाम), षष्ठी, एकवचन
अंशात्from (a) portion
अंशात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (source)
समुद्भवःarisen from
समुद्भवः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + उद् + भू (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तार्थे प्रातिपदिक (समुद्भव = arisen), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of चन्द्रः)
रुद्रस्यof Rudra
रुद्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अंशात्from (a) portion
अंशात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
दुर्वासाःDurvāsā (sage)
दुर्वासाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्वासस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अंशात्from (a) portion
अंशात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
तुbut/and
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
दत्तकःadopted (son)
दत्तकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदत्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘adopted son’ (nominal)

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Listener: Śaunaka and brāhmaṇa sages

Scene: Atri and Anasūyā in an ashram; the Trimūrti’s amśas manifest: Chandra as a cool, watery-lustrous youth; Durvāsā as a fierce ascetic with matted hair; Dattaka/Dattātreya as a serene yogin embodying Viṣṇu’s grace (optionally with traditional Dattātreya iconography depending on school).

C
Candra
Ā
Āpaḥ (Waters)
A
Atri
A
Anasūyā
B
Brahmā
R
Rudra (Śiva)
D
Durvāsā
V
Viṣṇu
D
Dattaka (Dattātreya)

FAQs

Divine powers manifest through ṛṣi-lineages for loka-saṅgraha; Purāṇic genealogy teaches reverence for dharma-bearing sages and the unity of cosmic order.

Kedāra-kṣetra is the larger māhātmya setting; this verse supplies cosmological background rather than a direct tīrtha-description.

None explicitly; the verse is doctrinal/genealogical, establishing sacred origins.