Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

रसक्षेत्रे रसाध्यक्षो यज्ञवाटेषु कोटनः । चतुर्दश भुवं व्याप्य स्थिताश्चैवं नमामि तान्

rasakṣetre rasādhyakṣo yajñavāṭeṣu koṭanaḥ | caturdaśa bhuvaṃ vyāpya sthitāścaivaṃ namāmi tān

ใน “รสะ-เกษตร” พระองค์ทรงเป็น “รสาธยักษะ”; และในลานประกอบยัญญะทรงเป็น “โกฏนะ” ครอบคลุมทั่วสิบสี่ภูวนาและสถิตดังนี้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมแด่ท่านทั้งปวง

रसक्षेत्रेin the rasa-field/region
रसक्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरस + क्षेत्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (रसस्य क्षेत्रे)
रसाध्यक्षःoverseer of rasa (name/epithet)
रसाध्यक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरस + अध्यक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (रसस्य अध्यक्षः)
यज्ञवाटेषुin sacrificial enclosures
यज्ञवाटेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + वाट (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; तत्पुरुष (यज्ञस्य वाटेषु)
कोटनःKoṭana (name)
कोटनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; (द्विगु-समास: चतुर्दश = fourteen)
भुवम्the world(s)/earth
भुवम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभुवन/भू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
व्याप्यhaving pervaded
व्याप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootव्याप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund/absolutive)
स्थिताःstanding, stationed
स्थिताः:
Karta (Predicate/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; thus/in this manner)
नमामिI bow (to)
नमामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तान्those (them)
तान्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha: Rasa-kṣetra / Yajña-vāṭa

Type: kshetra

Scene: A cosmic diagram-like scene: the yajña-vāṭa as a mandala at center with Koṭana guarding its perimeter; nearby a mysterious Rasa-kṣetra with Rasādhyakṣa presiding; above and around, the fourteen worlds depicted as concentric realms, all suffused by protective presence; the devotee offers final namaskāra.

R
Rasādhyakṣa
K
Koṭana
Y
Yajña-vāṭa (sacrificial enclosure)
C
Caturdaśa-bhuvana (fourteen worlds)

FAQs

Ritual spaces and sacred regions are protected by cosmic guardians whose authority spans all realms.

A ‘Rasa-kṣetra’ is referenced, but without further identifiers in this snippet; the emphasis is on universal guardianship.

Honor guardians specifically in yajña-vāṭas (sacrificial grounds) and invoke their all-pervading protection.