Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 45

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् । किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह । यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

svapraśaṃsāṃ prakurvāṇaḥ parākṣepasamanvitām | kiṃ divaḥ pṛthivīṃ pūrvaṃ yayātirna papāta ha | yāni pūrvaṃ pramāṇāni kṛtānīśena dhīmatā

ผู้ใดหมกมุ่นสรรเสริญตนเองพร้อมทั้งกล่าวร้ายผู้อื่น ผู้นั้นมิใช่ย่อมตกจากสวรรค์สู่ปฐพีดุจพระเจ้ายยาติในกาลก่อนหรือ? ฉะนั้น บรรดาบัญญัติที่พระอีศวรผู้ทรงปรีชาวางไว้แต่เดิม พึงถือเป็นมาตรฐานอันเป็นประมาณอันศักดิ์สิทธิ์

sva-praśaṃsāmself-praise
sva-praśaṃsām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsva (सर्वनाम/प्रातिपदिक) + praśaṃsā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य प्रशंसा)
prakurvāṇaḥdoing / performing
prakurvāṇaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootpra√kṛ (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (कर्तरि), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘प्रकुर्वन्’ = doing
parākṣepa-samanvitāmaccompanied by disparagement of others
parākṣepa-samanvitām:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootparākṣepa (प्रातिपदिक) + samanvita (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पराक्षेपेण समन्विता) विशेषणम् (स्वप्रशंसाम्)
kimwhy? / what?
kim:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक सर्वनाम
divaḥfrom heaven
divaḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (दिव्/द्यौः), पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादानार्थे
pṛthivīmto the earth
pṛthivīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म
pūrvamformerly / earlier
pūrvam:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)
yayātiḥKing Yayāti
yayātiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyayāti (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता
nanot
na:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (particle of negation)
papātafell
papāta:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√pat (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद; परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन
haindeed / surely
ha:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formअव्यय (निपात; स्मरण/खलु-अर्थे)
yāniwhich (things)
yāni:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
pūrvamformerly
pūrvam:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)
pramāṇāniauthoritative rules / precedents
pramāṇāni:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
kṛtānimade / established
kṛtāni:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘made/established’
īśenaby the Lord
īśena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश
dhīmatāwise
dhīmatā:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ईशेन)

Dharma (personified)

Scene: A didactic court-like setting: elders or dharma-personified figures admonish a ruler/leader; in the background a symbolic vignette of King Yayāti descending from a celestial realm to earth, illustrating the fall caused by moral lapse.

Y
Yayāti
Ī
Īśa/Īśvara (the Lord)
D
Dharma

FAQs

Self-praise coupled with fault-finding leads to spiritual downfall; divine standards (pramāṇas) should guide conduct.

The verse is more ethical than geographical; it supports the ongoing tīrtha-māhātmya by prescribing the inner discipline suitable for holy places.

No external ritual; it prescribes ethical restraint—avoid self-glorification and disparagement, and follow the Lord’s established ordinances.