Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 32

पद्माख्यमासनं कृत्वा रेचकं पूरकं तथा । कुंभकं च सुखासीनः प्राणायामं त्रिधाऽभ्यसेत्

padmākhyamāsanaṃ kṛtvā recakaṃ pūrakaṃ tathā | kuṃbhakaṃ ca sukhāsīnaḥ prāṇāyāmaṃ tridhā'bhyaset

เมื่อจัดอาสนะชื่อปัทมะ (ดอกบัว) แล้วนั่งอย่างสบาย พึงฝึกปราณายามะสามประการ คือ เรจกะ (ผ่อนลมออก) ปูรกะ (สูดลมเข้า) และ กุมภกะ (กลั้นลม)

पद्मlotus
पद्म:
Sambandha (Name-element/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद; एकवचन-प्रातिपदिक (stem form in compound)
आख्यम्called ‘padma’
आख्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—पद्म-आख्य (named ‘padma’)
आसनम्posture/seat
आसनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त, त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
रेचकम्exhalation (recaka)
रेचकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरेचक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पूरकम्inhalation (pūraka)
पूरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise/also
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक (adverb: ‘also/likewise’)
कुंभकम्retention (kumbhaka)
कुंभकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुंभक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सुखासीनःsitting comfortably
सुखासीनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुख + आसीन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुखः आसीनः = comfortably seated)
प्राणायामम्prāṇāyāma
प्राणायामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण + आयाम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
त्रिधाin three ways
त्रिधा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: ‘in three ways’)
अभ्यसेत्should practice
अभ्यसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + अस् (धातु) (अभ्यस्-धात्वादेशः)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Scene: A yogin in perfect padmāsana on a kusa mat, with three subtle breath-arcs: outward (recaka), inward (pūraka), and a still circle at the heart/nostrils (kumbhaka); calm shrine ambience.

P
Padmāsana
R
Recaka
P
Pūraka
K
Kumbhaka

FAQs

Correct posture and calm steadiness support the threefold regulation of breath, forming a disciplined path of inner purification.

No sacred place is referenced; the verse is practical yoga instruction.

Practise prāṇāyāma seated in padmāsana, using recaka (exhale), pūraka (inhale), and kumbhaka (retain).