Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

caturbhiḥ kāraṇairduḥkhaṃ śīriraṃ mānasaṃ ca yat | mānasaṃ cāpyapriyasya saṃyogaḥ priyavarjanam

ทุกข์มีสองอย่าง คือทุกข์กายและทุกข์ใจ และเกิดจากเหตุสี่ประการ ส่วนทุกข์ใจนั้นแท้จริงเกิดจากการประสบสิ่งไม่เป็นที่รัก และการพรากจากสิ่งเป็นที่รัก

caturbhiḥby four
caturbhiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; संख्याविशेषणम्
kāraṇaiḥby causes
kāraṇaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
duḥkhamsuffering
duḥkham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वाक्ये विषय/उद्देश्यरूपेण)
śārīrambodily
śārīram:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootśārīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
mānasammental
mānasam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootmānasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
caand
ca:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
yatwhich
yat:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative)
mānasammental (suffering)
mānasam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmānasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मानस-दुःखम् इत्यर्थे)
caand
ca:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
apialso
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-कारार्थक-अव्यय (also/even)
apriyasyaof the unpleasant
apriyasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roota-priya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; नञ्-पूर्वक (of the unpleasant)
saṃyogaḥcontact/association
saṃyogaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
priya-varjanamseparation from the dear
priya-varjanam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + varjana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (प्रियस्य वर्जनम्)

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Scene: Two contrasting vignettes: a person forced into the company of an unpleasant figure (mental distress), and the same person separated from a loved one (tears), with a calm sage indicating the root causes.

FAQs

Mental pain is largely rooted in attachment—clinging to the pleasant and resisting the unpleasant—so freedom begins with loosening that grip.

No specific tīrtha is named in this verse; it presents a general dharmic teaching within the Kaumārikākhaṇḍa context.

No ritual is prescribed here; the verse diagnoses the causes of mental suffering.