Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 116

पशुपाशविमोक्षार्थं पूजयेत्तन्मना यदि । य एवं यजते रुद्रं तेनैतत्तर्पितं जगत्

paśupāśavimokṣārthaṃ pūjayettanmanā yadi | ya evaṃ yajate rudraṃ tenaitattarpitaṃ jagat

หากผู้ใดมีจิตแนบแน่นอยู่ในพระองค์ บูชาเพื่อปลดปล่อยสัตว์ผู้ถูกผูกจากบ่วงพันธะ ผู้ใดบูชาพระรุทระดังนี้ ด้วยผู้นั้นแล ประหนึ่งว่าทั้งโลกย่อมอิ่มเอิบและได้รับการหล่อเลี้ยง

पशुliving being; soul (bound being)
पशु:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)
पाशbond; fetter
पाश:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)
विमोक्षार्थम्for the purpose of liberation
विमोक्षार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootविमोक्ष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विमोक्षस्य अर्थः)
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)
मनाःmind; intention
मनाः:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासान्त-रूप; बहुव्रीहौ/कर्मधारये प्रयोगः)
तन्मनाःwith mind fixed on that (devotion)
तन्मनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तस्मिन् मनः यस्य सः’ = whose mind is fixed on that
यदिif
यदि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवम्thus; in this manner
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formरीति-अव्यय (adverb of manner)
यजतेworships; performs sacrifice to
यजते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रुद्रम्Rudra (Śiva)
रुद्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेनby him; through that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासाङ्ग)
तर्पितम्satisfied; gratified
तर्पितम्:
Kriya (Result/क्रियाफल)
TypeAdjective
Rootतृप् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एतत्तर्पितम्this (becomes) satisfied
एतत्तर्पितम्:
Kriya (Result/क्रियाफल)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तृप् (धातु) + क्त
Formकर्मधारयः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘एतत् तर्पितम्’
जगत्the world
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvarakhaṇḍa narration style)

Listener: A king (rājan/pārthiva)

Scene: A devotee with folded hands performs Rudra-pūjā in deep concentration; subtle imagery of bonds (pāśa) loosening from the soul, while the wider world—people, animals, rivers, forests—appears ‘nourished’ by the offering’s radiance.

R
Rudra
P
Paśu
P
Pāśa
J
Jagat

FAQs

Single-minded Rudra worship aimed at freedom from bondage is framed as spiritually universal—benefiting the whole cosmos.

No specific location is named; the emphasis is theological (paśu–pāśa liberation through Rudra worship).

Pūjā with tan-manā (absorbed concentration) directed toward liberation from bondage.