Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 181

अप्सुसा वार्षिकं बिंदुं पूर्णे वर्षशते पपौ । तपश्चरंती तस्मात्सा प्रोच्यते चाप्सरा दिवि

apsusā vārṣikaṃ biṃduṃ pūrṇe varṣaśate papau | tapaścaraṃtī tasmātsā procyate cāpsarā divi

นางบำเพ็ญตบะ ดื่มเพียงหยดเดียวต่อปีตลอดครบหนึ่งร้อยปี ดังนั้นในสวรรค์จึงกล่าวขานนางว่าเป็นอัปสรา

apsusāshe in the waters
apsusā:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootapsu (अव्यय/सप्तमी-बहुवचनरूप ‘अप्सु’) + sā (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपाठभेद/सन्धि-समस्या; सम्भाव्य-विग्रहः ‘अप्सु सा’ = ‘she (being) in the waters’; ‘अप्सु’ अव्ययवत् (सप्तमी-बहुवचनम्), ‘सा’ स्त्री प्रथमा एकवचनम्
vārṣikamyearly, annual
vārṣikam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvārṣika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
biṃduma drop
biṃdum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbiṃdu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
pūrṇewhen completed
pūrṇe:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (सप्तमी-सम्बन्धः)
varṣaśatein a hundred years
varṣaśate:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣa + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—वर्षाणां शतम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
papaudrank
papau:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√pā (पा धातु)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
tapaḥausterity
tapaḥ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘चरन्ती’ इत्यनेन सह कर्मरूपेण
carantīpractising (doing)
carantī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Root√car (चर् धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्तरि—‘practising’
tasmāttherefore/from that
tasmāt:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/अपादाने
she
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
procyateis called
procyate:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √vac (वच् धातु)
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः—‘is called/said’
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
apsarāan apsaras
apsarā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootapsaras (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
diviin heaven
divi:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha: Barkareśvara (contextual)

Type: kshetra

Listener: Arjuna

Scene: A solitary maiden-ascetic in a forest or near a shrine, sustaining herself on a single drop per year; the cosmos witnesses her vow, and celestial beings acknowledge her as apsarā.

C
Citralekhā
A
Apsarā

FAQs

Sustained tapas with restraint is portrayed as powerfully transformative, yielding exalted status and recognition.

The verse supports the broader tīrtha narrative context (Mahākāla/Barkareśvara) though it focuses on her tapas-fruit.

An austerity model is implied: extreme restraint in consumption over long periods as a form of tapas.