Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

ममेश भूतेश महेश्वरोसि कामेश वागीश बलेश धीश । क्रोधेश मोहेश परापरेश नमोस्तु मोक्षेश गुहशयेश

mameśa bhūteśa maheśvarosi kāmeśa vāgīśa baleśa dhīśa | krodheśa moheśa parāpareśa namostu mokṣeśa guhaśayeśa

พระองค์คือเจ้านายของข้าพเจ้า—ภูเตศะ มเหศวระ พระองค์คือเจ้าแห่งกาม เจ้าแห่งวาจา เจ้าแห่งพละกำลัง เจ้าแห่งปัญญา พระองค์คือเจ้าแห่งโทสะและความหลง เจ้าแห่งภาวะสูงและต่ำ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เป็นเจ้าแห่งโมกษะ ผู้สถิตในคูหาหทัย (ถ้ำแห่งดวงใจ)

ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
ईशO Lord
ईश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
भूतेशO lord of beings
भूतेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूत-ईश (प्रातिपदिक; भूत + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानाम् ईशः)
महेश्वरःthe great Lord
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा-ईश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)
असिyou are
असि:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कामेशO lord of desire
कामेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकाम-ईश (प्रातिपदिक; काम + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य ईशः)
वागीशO lord of speech
वागीश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवाक्-ईश (प्रातिपदिक; वाक् + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वाचः ईशः)
बलेशO lord of strength
बलेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootबल-ईश (प्रातिपदिक; बल + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य ईशः)
धीशO lord of intellect
धीश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधी-ईश (प्रातिपदिक; धी + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धियः ईशः)
क्रोधेशO lord of anger
क्रोधेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootक्रोध-ईश (प्रातिपदिक; क्रोध + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोधस्य ईशः)
मोहेशO lord of delusion
मोहेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमोह-ईश (प्रातिपदिक; मोह + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोहस्य ईशः)
परापरेशO lord of the higher and the lower
परापरेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपरा-अपर-ईश (प्रातिपदिक; परा + अपर + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (परस्य च अपरस्य च ईशः)
नमःsalutation
नमः:
Predicate/Exclamation (सम्बोधनात्मक-प्रयोग)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नमस्कारार्थक-प्रयोग
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मोक्षेशO lord of liberation
मोक्षेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमोक्ष-ईश (प्रातिपदिक; मोक्ष + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य ईशः)
गुहशयेशO lord who dwells in the cave (heart)
गुहशयेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगुहा-शय-ईश (प्रातिपदिक; गुहा + शय + ईश)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (गुहायां शयः/शयनं यस्य, तस्य ईशः/गुहशयेशः)

Umāputra (Skanda/Kumāra) praising Śiva

Tirtha: Hṛdaya-guhā (inner kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A split-scene: outer—Skanda praising the great Lord; inner—within a luminous heart-cave/lotus, Śiva as antaryāmin seated in stillness, with kāma-krodha-moha depicted as subdued figures at the threshold.

Ś
Śiva
M
Mokṣa (liberation)
K
Kāma
K
Krodha
M
Moha
G
Guha (heart-cave motif)

FAQs

Śiva is the inner ruler of all faculties and passions; liberation comes by surrendering these forces to the indwelling Lord.

No external tīrtha is cited; the verse emphasizes the ‘inner tīrtha’—Śiva dwelling in the heart (guhā).

No explicit rite; it supports contemplative devotion and self-mastery aligned with mokṣa.