Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स तीर्थफलमश्नुते

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam | nirvikārāḥ kriyāḥ sarvāḥ sa tīrthaphalamaśnute

ผู้ใดมีมือ เท้า และจิตใจสำรวมดีแล้ว การกระทำทั้งปวงปราศจากความแปรปรวนและกิเลส ผู้นั้นแลย่อมเสวยผลแห่งการจาริกสู่ทีรถะอย่างแท้จริง

यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम
हस्तौ(two) hands
हस्तौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), द्विवचनम्
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पादौ(two) feet
पादौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), द्विवचनम्
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सुसंयतम्well-restrained
सुसंयतम्:
Karta (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग) + सम्-यम् (यम् धातु, क्त-प्रत्यय; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying मनः/हस्तौ/पादौ)
निर्विकाराःunchanging, without modification
निर्विकाराः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर्- (उपसर्ग) + विकार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (क्रियाः)
क्रियाःactions
क्रियाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (क्रियाः)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
तीर्थफलम्the fruit of pilgrimage
तीर्थफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थस्य फलम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्
अश्नुतेattains, enjoys
अश्नुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअश् (अश्नोति) धातु
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Scene: A pilgrim restrains senses: hands folded in añjali, feet paused at a riverbank, mind depicted as a calm lotus-lake; the tīrtha shines only when the pilgrim’s aura is steady and unagitated.

T
tīrtha
M
manaḥ
S
saṃyama

FAQs

External travel becomes spiritually effective only when matched by inner discipline—control of body and mind.

No single tīrtha is identified; the verse defines the universal condition for receiving tīrtha-phala.

A practical discipline is prescribed: saṃyama (restraint) of hands, feet, and mind, and purity of action.