Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 100

संवर्त उवाच । इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः । याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः

saṃvarta uvāca | iti vācaṃ samākarṇya bhāvyarthakṛtaniścayaḥ | yājñavalkyo marau deśe viprasyājāyatātmajaḥ

สัมวรรตะกล่าวว่า: ครั้นได้สดับวาจานั้น และตั้งใจมั่นต่อสิ่งที่จะบังเกิดในภายหน้าแล้ว ยาชญวัลกยะได้ถือกำเนิดในแดนกันดารเป็นบุตรแห่งพราหมณ์

saṃvartaḥSaṃvarta
saṃvartaḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃvarta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (निपात)
Formउद्धरण-निपात (quotative)
vācamspeech, words
vācam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
samākarṇyahaving heard
samākarṇya:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootsam-ā-karṇ (धातु) + lyap (ल्यप्)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (absolutive/gerund), ‘having heard’
bhāvyārthakṛtaniścayaḥone who had resolved about the future matter
bhāvyārthakṛtaniścayaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāvya (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + kṛta (कृदन्त/प्रातिपदिक) + niścaya (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (सम्बन्ध/कर्मधारय-प्राय: ‘bhāvyasya arthasya kṛtaḥ niścayaḥ’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; qualifying implied subject
yājñavalkyaḥYājñavalkya
yājñavalkyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyājñavalkya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
marauin the desert
marau:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmaru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
deśein a place
deśe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
viprasyaof a brāhmaṇa
viprasya:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
ajāyatawas born
ajāyata:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
ātmajaḥson
ātmajaḥ:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootātma (प्रातिपदिक) + ja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘ātmano jaḥ’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Saṃvarta

Tirtha: Maru-deśa (as narrative region, not a tīrtha here)

Type: kshetra

Scene: Narrator Saṃvarta recounts: a child (Yājñavalkya) is born to a brāhmaṇa in a desert land—sand dunes, sparse shrubs, a humble hut/āśrama; the child’s face carries an uncanny composure.

S
Saṃvarta
Y
Yājñavalkya
B
Brāhmaṇa (vipra)
M
Maru-deśa (desert region)

FAQs

Purāṇic history frames births and destinies as outcomes shaped by prior causes and firm resolve, reinforcing karma and narrative continuity.

No specific tīrtha is praised; only a geographical setting, “Maru-deśa” (desert region), is mentioned as narrative context.

None; it is a narrative transition identifying speaker and lineage/birth.