Previous Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

etadrahasyamidameva nṛṇāṃ pradhānaṃ kartavyamatra śivapūjanameva bhūpa | yasyāṃtarāyapadavīmupayāṃti lokāḥ sadyoḥ naraḥ śivanataḥ śivameva satyam

ข้าแต่พระราชา นี่แลคือความลับและหน้าที่สูงสุดของมนุษย์ในโลกนี้ คือการบูชาพระศิวะเท่านั้น แม้ผู้คนจะเข้าสู่หนทางแห่งอุปสรรค แต่ผู้ใดนอบน้อมต่อพระศิวะ ย่อมถึงพระศิวะโดยฉับพลัน; พระศิวะเท่านั้นคือสัจจะ

एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — demonstrative qualifying रहस्यम्
रहस्यम्secret, esoteric teaching
रहस्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject/complement
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — appositional demonstrative
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
नृणाम्of people
नृणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन — 'of men'
प्रधानम्chief, foremost
प्रधानम्:
Kriya (Complement)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — predicate adjective to रहस्यम्
कर्तव्यम्should be done
कर्तव्यम्:
Kriya (Obligation predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'to be done/should be done'
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
शिवपूजनम्worship of Śiva
शिवपूजनम्:
Karta (Subject/what is to be done)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — apposition to कर्तव्यम्; षष्ठी-तत्पुरुष: 'worship of Śiva'
एवalone/indeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
भूपO king
भूप:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन — address
यस्यwhose/of whom
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — 'of whom/whose'
अन्तरायपदवीम्the path of obstruction
अन्तरायपदवीम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तराय (प्रातिपदिक) + पदवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object of upayānti; षष्ठी-तत्पुरुष: 'path/track of obstacle'
उपयान्तिreach/encounter
उपयान्ति:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, बहुवचन — 'approach/attain' (उपसर्ग उप-)
लोकाःpeople
लोकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — subject
सद्यःimmediately
सद्यः:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time) — 'immediately'
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject (generic singular)
शिवनतःone who bows to Śiva
शिवनतः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + नत (प्रातिपदिक; from √नम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — adjective to नरः; षष्ठी-तत्पुरुष: 'bowed to Śiva'
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object (attains Śiva/auspiciousness)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
सत्यम्true
सत्यम्:
Kriya (Complement)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — predicate adjective ('true')

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced for Māheśvara-khaṇḍa narration

Listener: Bhūpa (king) explicitly addressed

Scene: A king is instructed that Śiva-worship alone is the secret duty; around him, people struggle on a thorny path of obstacles, while one devotee bows to Śiva and is shown merging into Śiva’s light.

Ś
Śiva
B
Bhūpa (King)

FAQs

The ‘rahasya’ is that Śiva-pūjā is the highest human duty; surrender to Śiva cuts through obstacles and grants swift spiritual fulfillment.

No particular tīrtha is named; the verse functions as a universal mahātmya of Śiva-worship itself.

Śiva-pūjana (worship) and śiva-namaskāra (bowing to Śiva) are prescribed as the central practices.